Trong ấn phẩm Prescriber Update tháng 6/2020, Cơ quan Quản lý Y tế New Zealand (Medsafe) đã cảnh báo nguy cơ dị tật vòm miệng do sử dụng ondansetron trong 3 tháng đầu thai kỳ. Gần đây nhất, ngày 17/9/2020, Cơ quan Khoa học Y tế Singapore (HAS) cũng cập nhật một số nghiên cứu dịch tễ liên quan đến các nguy cơ dị tật bẩm sinh khi sử dụng ondansetron trong thời kỳ đầu mang thai. Theo đó, quan sát thấy có sự gia tăng nhẹ về nguy cơ dị tật vòm miệng ở trẻ sơ sinh có mẹ sử dụng ondansetron trong 3 tháng đầu mang thai, tuy nhiên các dị tật về tim mạch kết quả còn nhiều mâu thuẫn.

Ondasetron

Ondansetron là một chất đối kháng chọn lọc thụ thể serotonin (5-HT3) được chỉ định trong kiểm soát buồn nôn và nôn do hóa trị liệu gây độc tế bào và xạ trị, và dự phòng buồn nôn và nôn sau phẫu thuật. Ondansetron cũng được sử dụng với các chỉ định chưa được phê duyệt (“off-label”) trong để điều trị nôn và buồn nôn trong 3 tháng đầu của thai kỳ. Dữ liệu từ Cơ quan lưu trữ Quốc gia New Zealand cho thấy việc sử dụng ondansetron trong ba tháng đầu thai kỳ có xu hướng tăng dần (Hình). Tỷ lệ phụ nữ mang thai ba tháng đầu được kê đơn ondansetron tăng từ 0,5% (2009) lên 9,6% (2018). Các nghiên cứu tại Hoa Kỳ cũng thể hiện sự gia tăng rõ rệt trong việc sử dụng ondansetron “off-label”, tăng từ dưới 1% trước năm 2000 đến gần 25% năm 2014, phổ biến nhất trong ba tháng đầu của thai kỳ.

 dothi

Hình: Sử dụng ondansetron trong 3 tháng đầu thai kỳ ở New Zealand, Dữ liệu nhập viện công khai giai đoạn 2009 – 2018

Phát hiện từ các nghiên cứu dịch tễ lớn được công bố gần đây

Hai nghiên cứu dịch tễ đã điều tra nguy cơ dị tật khe hở môi và dị tật bẩm sinh khác ở trẻ sơ sinh có phơi nhiễm với ondansetron trong bụng mẹ, sử dụng dữ liệu từ cơ sở quản lý dữ liệu lớn ở Hoa Kỳ.

Nghiên cứu đầu tiên là một nghiên cứu thuần tập hồi cứu trên 1.816.414 phụ nữ mang thai từ năm 2000 đến 2013, 88.467 (4,9 %) trong số các trường hợp mang thai trên có liên quan đến sử dụng ondansetron trong ba tháng đầu thai kỳ. Dị tật khe hở môi – vòm miệng xảy ra ở 14,0 trên 10.000 trẻ sơ sinh bị phơi nhiễm so với 11,1 trên 10.000 trẻ sơ sinh không phơi nhiễm (RRa=1,2; 95% CI: 1,03–1,48).

Nghiên cứu thứ hai là một nghiên cứu bệnh chứng dựa trên nghiên cứu thuần tập ở 864,083 cặp mẹ con được đăng ký từ 2000 đến 2014, trong đó 5.557 cặp mẹ-con được điều trị bằng ondansetron trong ba tháng đầu thai kỳ cho thấyphơi nhiễm với ondansetron có liên quan đến sự gia tăng các khuyết tật khe hở môi – vòm miệng, mặc dù mức tăng này chưa có ý nghĩa thống kê (ORa1,30, 95% CI: 0,75–2,25).

Các biện pháp quản lý của EMA (Cơ quan Quản lý Dược phẩm Châu Âu) và MHRA (Cơ quan Quản lý Thuốc và các sản phẩm y tế của Vương quốc Anh).

Tháng 1 năm 2020, Cơ quan Quản lý Thuốc và các sản phẩm y tế của Vương quốc Anh (MHRA) đã đưa ra cảnh báo an toàn liên quan đến nguy cơ dị tật vòm miệng khi sử dụng ondansetron, và khuyến cáo thận trọng với những chỉ định chưa được cấp phép. Động thái này được thực hiện sau khi các nghiên cứu về dịch tễ học được tiến hành tại Châu Âu kết luận việc sử dụng ondansetron trong ba tháng đầu thai kỳ có liên quan đến nguy cơ gia tăng các dị tật vòm miệng ở trẻ sơ sinh, mặc dù nguồn dữ liệu còn hạn chế. Kết quả là, trên tờ thông tin sản phẩm của các thuốc có chứa hoạt chất ondansetron lưu hành tại Châu Âu hiện đã được cập nhật để nhấn mạnh nguy cơ này và cung cấp thông tin mặc dù có thể còn chưa thống nhất hoàn toàn liên quan đến các dị tật trên tim mạch.

Khuyến cáo của Cơ quan Khoa học Y tế Singapore (HAS) và Cơ quan Quản lý Y tế New Zealand (Medsafe)

Tờ hướng dẫn sử dụng thuốc của các chế phẩm có chứa ondansetron hiện đang được cập nhật thông tin về dị tật khe hở môi – vòm miệng khi sử dụng ondansetron trong ba tháng đầu thai kỳ. Các bác sĩ nên cân nhắc các chỉ định được cấp phép của ondansetron, cũng như phải cân nhắc kỹ lợi ích và nguy cơ khi sử dụng ondansetron cho phụ nữ đang trong thời kỳ đầu mang thai. Đồng thời, các bác sĩ cũng nên thông báo cho bệnh nhân việc sử dụng ondansetron ở phụ nữ mang thai 3 tháng đầu là “off-label” để từ đó có sự đồng ý, thống nhất trên đối tượng bệnh nhân này.

Nguồn: https://www.hsa.gov.sg/announcements/safety-alert/risk-of-orofacial-malformations-associated-with-the-use-of-ondansetron-in-early-pregnancy

https://www.medsafe.govt.nz/profs/PUArticles/PDF/Prescriber_Update_Vol_%2041_%20No_2_June_2020.pdf

Khoa Dược – Bệnh viện Bạch Mai