Responsive Image

DetailController

Y học thường thức

Bạn biết gì về Trầm cảm theo mùa?

Ai trong chúng ta cũng có cảm giác buồn chán tại một thời điểm nào đó trong cuộc sống. Đôi khi, những thay đổi tâm trạng này bắt đầu và kết thúc khi các mùa thay đổi, hay điều kiện thời tiết nơi sinh sống. Nhiều người có thể bắt đầu cảm thấy “chán nản” khi ngày ngắn lại vào mùa thu và mùa đông (còn được gọi là “Blue winter”) và bắt đầu cảm thấy dễ chịu hơn vào mùa xuân, với thời gian ban ngày dài hơn.

Trong một số trường hợp, những thay đổi về cảm xúc này nghiêm trọng hơn và có thể ảnh hưởng đến cách một người cảm nhận, suy nghĩ và xử lý các hoạt động hàng ngày. Nếu bạn nhận thấy những thay đổi đáng kể trong tâm trạng và hành vi của mình mỗi khi chuyển mùa, bạn có thể mắc chứng rối loạn cảm xúc theo mùa (hay còn gọi là SAD - Seasonal Affective Disorder), một rối loạn cảm xúc thường gặp.

Trầm cảm theo mùa là gì?

Trầm cảm là một trạng thái bệnh lý của cảm xúc, biểu hiện bằng quá trình ức chế toàn bộ các hoạt động tâm thần. Trầm cảm điển hình thường được biểu hiện bằng khí sắc trầm (nét mặt của người bệnh rất đơn điệu, luôn buồn bã, các nếp nhăn giảm nhiều thậm chí mất hết nếp nhăn); mất mọi quan tâm hay thích thú (ví dụ một người trước đây thích đọc báo, xem phim nhưng giờ đây mất hết các sở thích đó, làm các việc đó nữa), giảm năng lượng dẫn tới tăng sự mệt mỏi và giảm hoạt động (người có thể than phiền mệt mỏi mà không có một nguyên nhân bệnh lí cơ thể nào, thậm chí chỉ với một công việc rất nhẹ nhàng họ cũng cần một sự tập trung lớn). Các triệu chứng tồn tại trong khoảng thời gian ít nhất là 2 tuần.

SAD không được coi là một chứng rối loạn riêng biệt mà là một loại trầm cảm được đặc trưng bởi mô hình tái diễn theo mùa. Chứng bệnh này thường điển hình ở quần thể vùng khí hậu có sự thay đổi rõ rệt về mùa trong năm. Mùa đông được báo cáo có dấu hiệu bệnh tăng lên, các biểu hiện của bệnh với các triệu chứng kéo dài khoảng 4 đến 5 tháng mỗi năm.

Dấu hiệu của trầm cảm theo mùa là gì?

Các dấu hiệu và triệu chứng của SAD bao gồm những triệu chứng trầm cảm và một số triệu chứng khác nhau đối với SAD kiểu mùa đông và kiểu mùa hè. Khi bạn có các triệu chứng sau, trong thời gian từ 2 tuần trở lên, có khả năng bạn đang bị trầm cảm:

tramcam1

Các triệu chứng trầm cảm nặng có thể bao gồm:

  • Cảm thấy chán nản hầu như cả ngày, gần như mỗi ngày
  • Mất hứng thú với các hoạt động mà bạn từng yêu thích
  • Trải qua những thay đổi về khẩu vị hoặc cân nặng
  • Có vấn đề với giấc ngủ
  • Cảm thấy chậm chạp hoặc tang họat động hơn bình thường
  • Giảm năng lượng
  • Cảm thấy vô vọng hoặc vô giá trị
  • Gặp khó khăn trong việc tập trung
  • Thường xuyên có suy nghĩ về cái chết hoặc tự tử

Đối với SAD kiểu mùa đông, các triệu chứng cụ thể khác có thể bao gồm:

  • Ngủ quá giấc (hypersomnia)
  • Ăn quá nhiều, đặc biệt là thèm đồ ăn có nhiều carbohydrate ( đồ ngọt, tinh bột, ngũ cốc…)
  • Tăng cân
  • Xa lánh xã hội (cảm giác như “ngủ đông”)

Các triệu chứng cụ thể của SAD kiểu mùa hè có thể bao gồm:

  • Khó ngủ (mất ngủ)
  • Chán ăn, dẫn đến sụt cân
  • Bồn chồn và kích động
  • Lo lắng
  • Các kiểu hành vi bạo lực

Ai có nguy cơ mắc trầm cảm theo mùa?

Hàng triệu người trưởng thành có thể bị SAD, mặc dù nhiều người có thể không biết mình mắc bệnh. SAD gặp nhiều hơn ở phụ nữ so với nam giới và phổ biến hơn ở những người sống gần Bắc bán cầu hơn, nơi có thời gian ban ngày ngắn hơn vào mùa đông. Ví dụ, tại Mỹ những người sống ở Alaska hoặc New England có nhiều khả năng mắc SAD hơn những người sống ở Florida. Trong hầu hết các trường hợp, SAD bắt đầu ở tuổi trưởng thành trẻ tuổi.

SAD phổ biến hơn ở những người mắc chứng rối loạn trầm cảm nặng hoặc rối loạn lưỡng cực, đặc biệt là rối loạn lưỡng cực II, có liên quan đến các giai đoạn trầm cảm và hưng cảm nhẹ tái diễn (ít nghiêm trọng hơn các giai đoạn hưng cảm toàn diện điển hình của rối loạn lưỡng cực I). Ngoài ra, những người bị SAD có xu hướng mắc các rối loạn tâm thần khác, chẳng hạn như rối loạn tăng động giảm chú ý, rối loạn ăn uống, rối loạn lo âu hoặc rối loạn hoảng sợ. Tìm hiểu thêm về những rối loạn này bằng cách truy cập trang Thông tin Sức khỏe Tâm thần của NIMH .

SAD đôi khi di truyền trong gia đình. SAD phổ biến hơn ở những người có người thân mắc các bệnh tâm thần khác, chẳng hạn như trầm cảm nặng hoặc tâm thần phân liệt

Nguyên nhân của trầm cảm theo mùa là gì?

Nghiên cứu chỉ ra rằng những người bị SAD có thể bị giảm hoạt động của serotonin (chất dẫn truyền thần kinh) trong não, giúp điều chỉnh tâm trạng. Nghiên cứu cũng cho thấy rằng ánh sáng mặt trời kiểm soát mức độ của các phân tử giúp duy trì mức serotonin bình thường, nhưng ở những người bị SAD, quy định này không hoạt động bình thường, dẫn đến mức serotonin giảm trong mùa đông. Sự rối loạn giữa hai hoạt chất này làm mất cân bằng đồng hồ sinh học, tâm trạng không cân bằng nên dễ bị trầm cảm.

Những phát hiện khác cho thấy những người bị SAD sản xuất quá nhiều melatonin - một loại hormone đóng vai trò trung tâm trong việc duy trì chu kỳ đánh thức giấc ngủ bình thường. Sản xuất quá nhiều melatonin có thể làm tăng cảm giác buồn ngủ.

Cả serotonin và melatonin đều giúp duy trì nhịp điệu hàng ngày của cơ thể gắn liền với chu kỳ ngày đêm theo mùa. Ở những người bị SAD, sự thay đổi nồng độ serotonin và melatonin làm gián đoạn nhịp điệu bình thường hàng ngày. Do đó, chúng không còn có thể điều chỉnh theo những thay đổi theo mùa về độ dài ngày, dẫn đến những thay đổi về giấc ngủ, tâm trạng và hành vi.

tramcam2

FeaturedNewsController

Responsive Image
Responsive Image