Từ ca lọc máu đầu tiên giữa thời chiến

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cho biết, ngày 20/6/1972, ca lọc máu đầu tiên tại Bệnh viện Bạch Mai được thực hiện thành công, đặt nền móng cho sự phát triển của chuyên ngành thận nhân tạo tại Việt Nam.

Ít ai hình dung rằng, để có được những trung tâm lọc máu hiện đại như hôm nay là cả một hành trình dài của nhiều thế hệ thầy thuốc. Trong ký ức của những người làm nghề, khu điều trị C7 cũ từng là nơi tập trung hàng trăm bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối từ khắp mọi miền đất nước. Nhiều người phải dựng lều, căng bạt quanh bệnh viện, bán nước chè, làm thuê kiếm sống để có tiền duy trì những ca lọc máu kéo dài sự sống.

“Những hình ảnh ấy là minh chứng cho một giai đoạn đầy gian khó nhưng cũng rất đáng tự hào của chuyên ngành lọc máu Việt Nam. Chính từ những ngày tháng đó, các thế hệ thầy thuốc Bạch Mai đã kiên trì đặt nền móng để xây dựng nên một trung tâm thận - lọc máu hàng đầu cả nước như ngày hôm nay”, PGS.TS Đào Xuân Cơ chia sẻ.

Theo Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, từ một đơn vị sơ khai trong điều kiện chiến tranh và thiếu thốn trang thiết bị, đến nay Trung tâm Thận - Tiết niệu và Lọc máu đã trở thành một trong những cơ sở điều trị, đào tạo và chuyển giao kỹ thuật hàng đầu Việt Nam. Kỹ thuật lọc máu không còn chỉ tập trung tại các bệnh viện tuyến trung ương mà đã được chuyển giao rộng khắp tới nhiều tỉnh thành, thậm chí các vùng sâu, vùng xa như Điện Biên, Lai Châu, Thái Nguyên..., giúp hàng nghìn người bệnh được điều trị ngay tại địa phương.

Giảm tải thành công cho tuyến Trung ương

Chia sẻ tại hội thảo, TS.BS Nghiêm Trung Dũng, Giám đốc Trung tâm Thận - Tiết niệu và Lọc máu cho biết hiện trung tâm đang quản lý và điều trị lọc máu chu kỳ cho khoảng 300 bệnh nhân.

Con số này thấp hơn rất nhiều so với thời điểm cao nhất trước đây khi Bệnh viện Bạch Mai từng điều trị gần 700 bệnh nhân lọc máu chu kỳ.

“Đây là kết quả của quá trình chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ phát triển mạng lưới lọc máu trên toàn quốc. Hiện nay, hầu hết các địa phương, thậm chí nhiều bệnh viện tuyến huyện đã triển khai được kỹ thuật lọc máu chu kỳ, giúp người bệnh không phải di chuyển xa lên Hà Nội như trước”, TS.BS Nghiêm Trung Dũng cho biết.

Không chỉ dừng lại ở lọc máu chu kỳ thông thường, Trung tâm hiện đang triển khai đầy đủ các phương pháp điều trị thay thế thận tiên tiến tương đương với các nước phát triển như ghép thận, lọc máu HDF online, lọc máu hấp phụ, lọc máu với quả lọc hiệu năng cao HDx, thẩm phân phúc mạc bằng các dịch lọc thế hệ mới và hệ thống máy tự động hiện đại.

Nhờ những tiến bộ này, tiên lượng sống của người bệnh suy thận giai đoạn cuối đã được cải thiện rõ rệt. Hiện Trung tâm có nhiều bệnh nhân duy trì lọc máu ổn định từ 25 đến gần 30 năm với chất lượng cuộc sống tốt.

Báo động xu hướng trẻ hóa bệnh thận mạn

Một trong những vấn đề được các chuyên gia đặc biệt quan tâm tại hội thảo là tình trạng trẻ hóa bệnh thận mạn tính.

Theo TS.BS Nghiêm Trung Dũng, nguyên nhân hàng đầu gây suy thận mạn giai đoạn cuối tại Việt Nam hiện nay vẫn là các bệnh lý cầu thận. Tuy nhiên, nhóm nguyên nhân liên quan đến rối loạn chuyển hóa như đái tháo đường, thừa cân, béo phì đang gia tăng nhanh chóng.

Đáng lo ngại, xu hướng trẻ hóa người bệnh có liên quan chặt chẽ đến lối sống hiện đại của giới trẻ như sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn, ăn mặn, ít vận động, thừa cân béo phì và các rối loạn chuyển hóa.

“Bệnh thận mạn là căn bệnh tiến triển âm thầm. Khi xuất hiện các triệu chứng rõ rệt như phù, tăng huyết áp, suy tim, thiếu máu hoặc nôn ói thì thường bệnh đã ở giai đoạn muộn”, TS.BS Nghiêm Trung Dũng cảnh báo.

Theo chuyên gia, những dấu hiệu sớm mà người dân cần lưu ý gồm phù, tiểu máu, nước tiểu có bọt lâu tan, tiểu đêm nhiều lần hoặc thay đổi bất thường về lượng nước tiểu. Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, thừa cân béo phì hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận cần được tầm soát định kỳ để phát hiện sớm và điều trị bảo tồn hiệu quả.

Kỳ vọng nâng tầm chuyên ngành thận - lọc máu Việt Nam

Bên cạnh việc nhìn lại chặng đường đã qua, hội thảo cũng hướng tới những mục tiêu phát triển trong tương lai.

PGS.TS Đào Xuân Cơ cho biết chỉ còn ít ngày nữa, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình với quy mô 1.000 giường bệnh sẽ chính thức đi vào hoạt động. Tại đây, bệnh viện sẽ xây dựng một trung tâm lọc máu đồng bộ với hệ thống xử lý nước đạt chuẩn quốc tế cùng trang thiết bị hiện đại nhằm phục vụ người dân khu vực đồng bằng sông Hồng và các tỉnh lân cận.

Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cũng thẳng thắn nhìn nhận những thách thức mà chuyên ngành lọc máu đang đối mặt như quá tải tại một số cơ sở điều trị, chênh lệch chất lượng dịch vụ giữa các vùng miền, chi phí điều trị còn cao và yêu cầu ngày càng khắt khe về kiểm soát nhiễm khuẩn, an toàn người bệnh.

Trong thời gian tới, Bệnh viện Bạch Mai sẽ tiếp tục ưu tiên đầu tư trang thiết bị hiện đại, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và mở rộng hợp tác chuyên môn trong lĩnh vực thận học - lọc máu.

Đặc biệt, hướng tới kỷ niệm 55 năm thành lập chuyên ngành vào năm 2027, Bệnh viện Bạch Mai dự kiến tổ chức một hội thảo quốc tế quy mô lớn về lọc máu nhằm kết nối các chuyên gia trong nước và quốc tế, góp phần đưa chuyên ngành thận - lọc máu Việt Nam tiến gần hơn tới các chuẩn mực khu vực và thế giới.

Không chỉ dừng lại ở lọc máu chu kỳ thông thường, Trung tâm Thận tiết niệu và Lọc máu còn đang triển khai nhiều phương pháp điều trị hiện đại

54 năm đã trôi qua kể từ ca lọc máu đầu tiên được thực hiện tại Bệnh viện Bạch Mai. Từ những ngày người bệnh phải dựng lều sống quanh bệnh viện để chờ được lọc máu, đến nay hàng nghìn bệnh nhân đã có cơ hội được điều trị ngay tại địa phương bằng những kỹ thuật hiện đại. Hành trình ấy không chỉ phản ánh sự phát triển của một chuyên ngành y học mà còn là minh chứng cho nỗ lực không ngừng của các thế hệ thầy thuốc trong cuộc chiến giành giật sự sống cho người bệnh suy thận tại Việt Nam.