Vì sao trẻ sinh non dễ suy hô hấp?

Các bệnh lý đường hô hấp là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến trẻ phải nhập viện. Ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non, nguy cơ diễn biến nặng càng đáng lưu ý do nhiều cơ quan, trong đó có hệ hô hấp, chưa phát triển hoàn thiện.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tử vong trong 28 ngày đầu đời chiếm khoảng 47% tổng số ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn cầu. Sinh non, nhiễm trùng sơ sinh, suy hô hấp và một số dị tật bẩm sinh là những vấn đề sức khỏe quan trọng ở nhóm tuổi này.

TS.BS Nguyễn Thành Nam cho biết, trẻ sinh non, nhất là trẻ sinh trước 32 tuần thai, có nguy cơ mắc hội chứng suy hô hấp do phổi chưa trưởng thành và thiếu chất diện hoạt (surfactant).

Đây là chất giúp giảm sức căng bề mặt, giữ cho các phế nang không bị xẹp khi trẻ thở ra. Khi thiếu surfactant, phế nang dễ xẹp, quá trình trao đổi khí bị ảnh hưởng, khiến trẻ có thể xuất hiện suy hô hấp ngay sau sinh.

Mức độ nặng phụ thuộc vào tuổi thai, tình trạng sức khỏe của trẻ và các yếu tố liên quan. Vì vậy, trẻ sinh non cần được đánh giá nguy cơ và theo dõi hô hấp chặt chẽ ngay từ phòng sinh.

Hình minh hoạ được tạo bởi AI

Nhận biết dấu hiệu suy hô hấp, không chờ trẻ tím tái

Ở trẻ sơ sinh, suy hô hấp có thể tiến triển nhanh. Phụ huynh và người chăm sóc cần chú ý những thay đổi trong nhịp thở, tiếng thở, màu sắc da và khả năng bú của trẻ.

Một dấu hiệu đáng lưu ý là tiếng thở rên khi thở ra. TS.BS Nguyễn Thành Nam giải thích, đây có thể là phản ứng giúp trẻ duy trì áp lực trong phổi, hạn chế tình trạng phế nang bị xẹp. Nếu trẻ thở rên kéo dài, đặc biệt khi kèm theo các biểu hiện bất thường khác, cần được nhân viên y tế đánh giá ngay.

Các dấu hiệu cảnh báo khác gồm:

Thở nhanh: Nhịp thở trên 60 lần/phút khi trẻ nằm yên có thể là dấu hiệu bất thường.

Co kéo lồng ngực: Vùng dưới bờ sườn hoặc giữa các xương sườn bị lõm vào rõ rệt mỗi khi trẻ hít vào.

Phập phồng cánh mũi: Trẻ phải gắng sức để hít thở.

Ngừng thở hoặc thở không đều: Đặc biệt đáng lo ngại ở trẻ sinh non.

Bú kém, giảm phản ứng: Trẻ khó đánh thức, ít cử động, lừ đừ hoặc không thể bú như bình thường.

Da, môi hoặc lưỡi tím tái: Đây có thể là dấu hiệu thiếu oxy nghiêm trọng.

Khi trẻ có biểu hiện khó thở, thở rên, co kéo lồng ngực, ngừng thở, tím tái hoặc giảm đáp ứng, gia đình cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay. Không nên chờ đến khi trẻ tím tái mới tìm kiếm sự trợ giúp y tế.

Hồi sức kịp thời, chăm sóc đúng cách

Để giúp trẻ sơ sinh suy hô hấp vượt qua giai đoạn nguy hiểm, việc phát hiện sớm và hỗ trợ hô hấp kịp thời tại cơ sở y tế có vai trò quyết định.

Tùy tình trạng của trẻ, bác sĩ có thể chỉ định các biện pháp hỗ trợ hô hấp không xâm nhập như CPAP, bổ sung surfactant hoặc những phương pháp hồi sức chuyên sâu khác. Quá trình điều trị cần đi kèm kiểm soát nhiễm khuẩn và theo dõi sát diễn biến lâm sàng.

Sau khi trẻ ổn định và được xuất viện, gia đình cần tuân thủ hướng dẫn chăm sóc, tái khám và theo dõi các dấu hiệu bất thường.

TS.BS Nguyễn Thành Nam khuyến cáo một số nguyên tắc quan trọng:

Tăng cường tiếp xúc da kề da theo hướng dẫn y tế: Phương pháp Kangaroo giúp duy trì thân nhiệt, hỗ trợ ổn định nhịp tim và nhịp thở, đặc biệt có lợi với trẻ sinh non và nhẹ cân khi tình trạng cho phép.

Ưu tiên sữa mẹ: Sữa mẹ cung cấp dinh dưỡng và các yếu tố miễn dịch, góp phần bảo vệ trẻ trước nguy cơ nhiễm trùng. Với trẻ sinh non hoặc chưa thể bú trực tiếp, gia đình cần thực hiện hướng dẫn nuôi dưỡng của nhân viên y tế.

Bảo đảm môi trường an toàn: Giữ phòng sạch sẽ, thông thoáng, duy trì nhiệt độ phù hợp với hướng dẫn chăm sóc trẻ; tránh gió lùa trực tiếp, khói thuốc lá và các nguồn ô nhiễm không khí.

Hạn chế nguy cơ lây nhiễm: Người chăm sóc cần rửa tay trước khi tiếp xúc với trẻ, hạn chế để trẻ tiếp xúc với người có triệu chứng nhiễm trùng hô hấp.

Tái khám đúng hẹn: Trẻ sinh non hoặc từng suy hô hấp cần được theo dõi theo lịch của bác sĩ để đánh giá sự phát triển và phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe.

Trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non, có những đặc điểm sinh lý khác biệt và dễ diễn biến nặng khi gặp vấn đề về hô hấp. Những thay đổi nhỏ như thở nhanh, thở rên, co kéo lồng ngực hay bú kém đều cần được quan tâm đúng mức.

Phát hiện sớm dấu hiệu suy hô hấp, đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời và tuân thủ hướng dẫn chăm sóc là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sự sống non nớt trong những ngày đầu đời.