Nhằm giúp người dân chủ động phòng tránh và xử trí an toàn, TS.BS Nguyễn Hữu Trường - Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng và Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai đã đưa ra những khuyến cáo quan trọng về nhận diện và xử trí khi bị côn trùng đốt.

Nhận diện “thủ phạm”: Các loại côn trùng thường gặp

Việc xác định đúng loại côn trùng gây đốt giúp lựa chọn cách xử trí phù hợp. Một số loại phổ biến gồm:

Ong mật: Thân có lông nhung, màu vàng nâu xen kẽ đen. Đây là loại ong duy nhất để lại ngòi và túi nọc trên da người sau khi đốt, sau đó ong sẽ chết.

Ong vò vẽ: Thân thon dài, eo nhỏ, màu đen xen vàng hoặc cam. Loài này rất hung dữ, không để lại ngòi và có thể đốt nhiều lần.

Ong đất (ong bắp cày): Kích thước lớn, thân đen hoặc nâu đỏ sẫm. Vết đốt gây đau buốt dữ dội, dễ dẫn tới phản ứng mạnh.

Ong nghệ: Thân tròn, nhiều lông, thường có màu đen với các dải vàng. Tương đối hiền nhưng nọc độc vẫn có thể gây dị ứng.

Kiến lửa: Nhỏ nhưng vết đốt gây cảm giác bỏng rát, sau khoảng một ngày thường xuất hiện mụn mủ đặc trưng.

Các mức độ phản ứng của cơ thể khi bị côn trùng đốt

Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, cơ thể có thể phản ứng theo ba mức độ:

Phản ứng nhẹ tại chỗ: Sưng, đỏ, ngứa và đau tại vị trí bị đốt, thường tự hết sau vài giờ.

Phản ứng lan tỏa: Khoảng 10% trường hợp xuất hiện quầng đỏ lan rộng, ngứa nhiều, đau nhức. Tình trạng này đạt mức tối đa sau 1-2 ngày và có thể kéo dài 7-10 ngày.

Phản ứng dị ứng toàn thân (nguy hiểm): Chiếm khoảng 1-3% trường hợp, với biểu hiện nổi mày đay toàn thân, phù môi - mắt, khó thở, co thắt phế quản, thậm chí sốc phản vệ đe dọa tính mạng. Tại Mỹ, mỗi năm ghi nhận khoảng 40-50 ca tử vong do sốc phản vệ vì côn trùng đốt.

Cách xử trí đúng khi bị côn trùng đốt

Khi không may bị đốt trong chuyến du xuân, cần bình tĩnh xử trí theo hướng dẫn sau:

Loại bỏ ngòi nọc: Nếu còn ngòi trong da, cần lấy ra càng sớm càng tốt bằng nhíp sạch, tránh bóp làm vỡ túi nọc.

Giảm sưng đau: Chườm lạnh và nâng cao vùng bị đốt giúp giảm phù nề.

Sử dụng thuốc hỗ trợ: Có thể dùng thuốc kháng histamine (loratadin, cetirizin…) hoặc corticosteroid đường uống sớm để giảm triệu chứng; không cần thiết dùng kháng sinh.

Lưu ý với kiến lửa: Vết đốt thường tạo mụn mủ sau một ngày, tuyệt đối không làm vỡ để tránh nhiễm trùng.

Trường hợp nặng: Khi có biểu hiện dị ứng toàn thân như mày đay, khó thở, choáng váng… cần đến ngay cơ sở y tế. Adrenalin là thuốc bắt buộc và cần được sử dụng sớm để ngăn diễn biến nguy hiểm.

Để phòng ngừa tình trạng trẻ bị muỗi, bọ, ong… đốt cha mẹ có thể sử dụng thuốc chống côn trùng cho bé

Bí quyết phòng ngừa khi du xuân, dã ngoại

Để hạn chế nguy cơ bị côn trùng đốt, chuyên gia khuyến cáo:

Trang phục: Mang giày kín, mặc quần áo dài tay, ưu tiên màu tối.

Thói quen sinh hoạt: Tránh sử dụng nước hoa, mỹ phẩm có mùi thơm đậm dễ thu hút côn trùng.

Người có cơ địa dị ứng: Nên mang theo bơm tiêm Adrenalin định liều chuẩn (như EpiPen) để tự tiêm trong trường hợp khẩn cấp khi ở xa cơ sở y tế.

Chuẩn bị túi y tế du lịch: Chủ động xử trí nhanh

Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, việc chuẩn bị sẵn túi y tế giúp xử trí kịp thời, tuy nhiên nếu xuất hiện triệu chứng toàn thân, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay lập tức. Adrenalin là liệu pháp không thể thay thế trong điều trị dị ứng nặng.

Một túi y tế du lịch nên có:

Thuốc kháng histamine (dạng uống): Cetirizin, levocetirizin, fexofenadin, desloratadin…

Thuốc corticosteroid (dạng uống): Prednisolon hoặc methylprednisolon.

Dụng cụ sơ cứu: Túi chườm lạnh, nhíp sạch để lấy ngòi nọc.

Thiết bị cấp cứu khẩn cấp (cho người có cơ địa dị ứng nặng): Bơm tiêm Adrenalin định liều chuẩn như EpiPen, Ana-Kit.

Dung dịch sát khuẩn: Làm sạch vùng da bị đốt, đặc biệt cần thiết với vết kiến lửa.

Lưu ý: Việc sử dụng thuốc cần có tư vấn của bác sĩ, nhất là với trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh lý nền.

Chủ động phòng ngừa và xử trí đúng cách sẽ giúp mỗi chuyến du xuân trở nên an toàn, trọn vẹn và nhiều niềm vui.