Để giúp người dân nhận biết đúng và xử trí kịp thời, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với TS.BS Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai.

Độc tố mạnh từ một cú đập tay vô thức

Nhiều người thắc mắc vì sao bản thân không hề bị côn trùng đốt nhưng da vẫn xuất hiện các vết phỏng rộp, bỏng rát điển hình của viêm da do kiến ba khoang.

Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, kiến ba khoang thực chất không cắn hay chích người. Tổn thương da xuất hiện do tiếp xúc với dịch chứa độc tố trong cơ thể loài côn trùng này.

Trong cơ thể kiến ba khoang có chứa Pederin - một loại độc tố có khả năng gây viêm da kích ứng rất mạnh. Vào mùa gặt hoặc sau mưa bão, khi môi trường sống bị xáo trộn, kiến ba khoang thường bay vào nhà theo ánh đèn điện và bám lên quần áo, khăn mặt hoặc chăn gối.

“Phản xạ tự nhiên của nhiều người là dùng tay đập hoặc miết mạnh khi thấy côn trùng bò trên da. Chính hành động này làm cơ thể kiến bị nghiền nát, giải phóng độc tố Pederin tiếp xúc trực tiếp với da. Nguy hiểm hơn, độc tố có thể dính vào tay rồi lan sang mặt, cổ hoặc mắt khi người bệnh vô tình chạm vào”, TS.BS Nguyễn Hữu Trường cho biết.

Dễ nhầm với zona thần kinh

Theo ghi nhận tại Trung tâm Dị ứng Miễn dịch lâm sàng, một trong những sai lầm phổ biến nhất là nhầm viêm da do kiến ba khoang với bệnh zona thần kinh.

Mặc dù đều có biểu hiện phỏng nước, đau rát ngoài da nhưng bản chất hai bệnh hoàn toàn khác nhau.

Viêm da do kiến ba khoang

Là tình trạng viêm da tiếp xúc kích ứng do độc tố Pederin.

Tổn thương thường xuất hiện ở vùng da hở như mặt, cổ, tay hoặc chân.

Các mụn nước thường xếp thành vệt dài hoặc từng đám nhỏ, có thể xuất hiện mủ trắng đục ở giữa.

Cảm giác chủ yếu là nóng rát, bỏng rát và ngứa nhiều.

Zona thần kinh

Là bệnh do virus Herpes zoster gây ra.

Mụn nước mọc thành từng chùm và chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể.

Người bệnh thường có cảm giác đau nhức sâu, như kim châm hoặc bỏng rát dọc theo đường đi của dây thần kinh.

Có thể kèm sốt nhẹ, đau mỏi cơ thể và mệt mỏi.

TS.BS Nguyễn Hữu Trường cảnh báo, việc tự mua thuốc kháng virus điều trị zona sẽ không có tác dụng đối với viêm da do kiến ba khoang.

Nguy hiểm hơn, nhiều người còn đắp lá cây, lá trầu không, lá phèn đen hoặc các nguyên liệu dân gian khác lên vùng da tổn thương. Khi lớp bảo vệ da đã bị phá vỡ, các biện pháp này có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến nhiễm trùng, hoại tử và để lại sẹo lâu dài.

"Thời gian vàng" quyết định mức độ tổn thương

Theo chuyên gia, xử trí đúng trong những phút đầu tiên sau khi tiếp xúc với kiến ba khoang có vai trò rất quan trọng trong việc hạn chế tổn thương da.

Không đập hoặc miết kiến trên da

Nếu phát hiện kiến ba khoang đang bò trên cơ thể, nên thổi nhẹ hoặc dùng giấy để gạt chúng ra ngoài. Tránh tuyệt đối việc đập hoặc chà xát.

Rửa sạch vùng da nghi ngờ tiếp xúc

Ngay sau khi tiếp xúc, cần rửa kỹ vùng da bằng nước sạch, xà phòng dịu nhẹ hoặc nước muối sinh lý để loại bỏ độc tố còn bám trên bề mặt da.

“Việc rửa càng sớm thì nguy cơ tổn thương càng giảm”, TS.BS Nguyễn Hữu Trường nhấn mạnh.

Làm dịu da đúng cách

Khi da mới đỏ và bỏng rát, có thể sử dụng các dung dịch sát khuẩn nhẹ hoặc sản phẩm phục hồi da chứa panthenol (vitamin B5), kẽm oxide theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Người dân không nên tự ý sử dụng các thuốc bôi chứa corticoid mạnh hoặc các bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng.

Khi nào cần đến bệnh viện?

Nếu tổn thương lan rộng, xuất hiện mủ, đau rát kéo dài, sốt hoặc ảnh hưởng đến vùng mắt, người bệnh cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, điều trị đúng ngay từ đầu không chỉ giúp kiểm soát tình trạng viêm da, ngăn ngừa nhiễm trùng mà còn hạn chế tối đa nguy cơ để lại sẹo và các di chứng thẩm mỹ lâu dài.

Mùa hè là thời điểm kiến ba khoang hoạt động mạnh. Hiểu đúng về loại côn trùng này và biết cách xử trí kịp thời sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe làn da của mình và gia đình.