Để hiểu rõ hơn về hành trình chăm sóc an toàn cho mẹ và bé, chúng ta đã có cuộc trò chuyện với TS.BS. Nguyễn Thị Thu Phương, Q. Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Bạch Mai. Qua những chia sẻ từ một trong những chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực này, bạn sẽ nhận ra rằng việc bảo vệ thế hệ tương lai là trách nhiệm chung của cả xã hội.

Hành trình an toàn từ trong bào thai

Phóng viên: Thưa bác sĩ, thông điệp “An toàn cho người bệnh ngay từ đầu” có ý nghĩa như thế nào trong lĩnh vực sản phụ khoa và chăm sóc nhi khoa?

TS.BS. Nguyễn Thị Thu Phương: Đây là kim chỉ nam cho mọi hành động của chúng tôi trong quá trình xây dựng Trung tâm Hỗ trợ sinh sản theo chỉ đạo của Ban Giám đốc Bệnh viện. Nhiều người nghĩ rằng an toàn cho trẻ bắt đầu từ khi sinh ra, nhưng thực tế, nó phải được đảm bảo từ trước cả khi sự sống hình thành. Theo thống kê của WHO năm 2022, có khoảng 2,3 triệu trẻ sơ sinh tử vong trong 28 ngày đầu đời, tương đương 6.500 trẻ mỗi ngày. Con số này cho thấy chúng ta cần hành động sớm, nhất quán và có căn cứ khoa học để ngăn ngừa các tác hại suốt đời cho trẻ.

TS.BS Thu Phương chia sẻ chủ đề "Bảo đảm chăm sóc an toàn cho phụ nữ và trẻ em" tại Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày An toàn người bệnh Thế giới 2025

Bước đi đầu tiên: Sàng lọc tiền hôn nhân và tiền mang thai

Phóng viên: Vậy những cặp đôi trẻ chuẩn bị kết hôn hoặc muốn có con cần làm gì để đảm bảo an toàn cho con mình, thưa bác sĩ?

TS.BS. Nguyễn Thị Thu Phương: Bước đầu tiên và quan trọng nhất là sàng lọc tiền hôn nhân và tiền mang thai. Việc này giúp phát hiện và phòng ngừa nhiều bệnh di truyền, dị tật bẩm sinh. Theo WHO/PAHO (2024), mỗi năm có khoảng 8 triệu trẻ em trên toàn thế giới sinh ra với dị tật bẩm sinh nghiêm trọng, chiếm 10% nguyên nhân tử vong sơ sinh.

Khám tiền hôn nhân, tiền mang thai giúp phát hiện nhiều bệnh lý di truyền, những nguyên nhân tiềm ẩn mà khách hàng hoàn toàn có thể gặp phải sau này, từ đó Trung tâm Hỗ trợ sinh sản cung cấp các giải pháp xử lý, tư vấn, chọn lọc từ giao tử, từ phôi, loai bỏ các phôi bất thường.

Một bệnh lý rất quen thuộc, đã được đưa vào các chương trình và mục tiêu quốc gia là bệnh lý Thalassemia. Đây là bệnh di truyền phổ biến nhất ở Việt Nam, với 13,8% dân số mang gen bệnh. Nếu cả bố và mẹ cùng mang gen, con sinh ra có 25% nguy cơ bị bệnh. Trung tâm Hỗ trợ sinh sản thực hiện chương trình sàng lọc Thalassemia, quá trình được tiến hành bằng xét nghiệm máu theo Hướng dẫn của Bộ Y tế và Bệnh viện Bạch Mai. Đối với những cặp vợ chồng có nguy cơ con mắc bệnh cao sẽ được tư vấn thực hiện các kỹ thuật Hỗ trợ sinh sản tiên tiến như sàng lọc phôi nhằm chọn ra phôi không mắc bệnh.

Ngoài ra, cần khám sức khỏe tổng quát, sàng lọc các bệnh lây truyền qua đường tình dục, tiêm phòng văcxin, khám phát hiện các bất thường về tử cung, buồng trứng, cũng như rối loạn nội tiết cũng là những mục tiêu là sàng lọc tiền hôn nhân, tiền mang thai cần thực hiện.

Chăm sóc thai kỳ và giai đoạn sinh nở: Theo dõi và xử lý kịp thời

Phóng viên: Khi đã mang thai, các bà mẹ cần lưu ý điều gì để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé?

TS.BS. Nguyễn Thị Thu Phương: Theo dõi thai kỳ định kỳ là việc làm thiết yếu. Việc này không chỉ giúp sàng lọc dị tật bẩm sinh, nhiễm trùng bào thai mà còn dự phòng, chẩn đoán, theo dõi và can thiệp các biến chứng nguy hiểm như tiền sản giật, tiểu đường thai kỳ, dọa đẻ non, sinh non... Bên cạnh đó, các bà mẹ cần chú ý dinh dưỡng, bổ sung đầy đủ vi chất để tránh nguy cơ trẻ nhẹ cân hoặc sinh non.

Khi chuyển dạ, việc theo dõi sát sao bằng biểu đồ chuyển dạ và chuẩn bị sẵn sàng các phương tiện cấp cứu giúp dự phòng, xử trí các biến chứng như băng huyết sau sinh, ngạt sơ sinh hay nhiễm khuẩn sơ sinh giúp đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé là vô cùng quan trọng.

An toàn ngay sau sinh và trong suốt quá trình chăm sóc trẻ nhỏ cũng là những mục tiêu thiết thực, gần gũi mà mỗi nhân viên y tế, các bà mẹ, gia đình và cộng đồng có thể cùng đồng hành.

Phóng viên: Giai đoạn sau sinh và chăm sóc trẻ nhỏ có những thách thức gì và cần được quan tâm như thế nào, thưa bác sĩ?

TS.BS. Nguyễn Thị Thu Phương: Giai đoạn này rất nhạy cảm. Khoảng 75% số ca tử vong sơ sinh xảy ra trong tuần đầu tiên. Các nguyên nhân chính là sinh non, ngạt khi sinh và nhiễm khuẩn sơ sinh.

Để giảm thiểu rủi ro, chúng tôi nhấn mạnh việc thực hiện Chăm sóc thiết yếu ngay sau sinh (EENC). Quy trình này bao gồm 6 bước lau khô và da kề da; tiêm bắp oxytocin; kẹp cắt rốn muộn; kéo dây rốn có kiểm soát; xoa đáy tử cung; bú mẹ sớm.

Với trẻ nhỏ, việc tiếp tục nuôi con bằng sữa mẹ, tiêm chủng đầy đủ, và phòng chống tai nạn thương tích là những ưu tiên hàng đầu. Đồng thời, các gia đình cần chú ý thúc đẩy sự phát triển tâm thần vận động và sức khỏe tâm lý cho trẻ, vì những tổn thương sớm có thể dẫn đến chậm phát triển hoặc các vấn đề về hành vi, thậm chí là tự kỷ.

Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày An toàn người bệnh Thế giới 2025 tại Bệnh viện Bạch Mai thu hút sự tham gia của đông đảo nhân viên y tế và người bệnh 

Trách nhiệm của cả hệ thống và cộng đồng

Phóng viên: Để hiện thực hóa mục tiêu “an toàn từ đầu”, chúng ta cần những yếu tố nào nữa, thưa bác sĩ?

TS.BS. Nguyễn Thị Thu Phương: Không chỉ là trách nhiệm của riêng ngành y tế, mà cần một hệ thống vững mạnh với chính sách và trách nhiệm rõ ràng. Điều này bao gồm:

* Nâng cao năng lực nhân viên y tế: Đào tạo về hồi sức sơ sinh, phòng chống nhiễm khuẩn và hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ.

* Đảm bảo cơ sở vật chất: Các phòng sinh phải vô khuẩn và trang bị đầy đủ dụng cụ cấp cứu.

* Mô hình chăm sóc liên tục: Theo dõi trẻ phát triển thể chất và tinh thần, có chương trình sàng lọc sớm và phục hồi chức năng khi cần.

* Sự tham gia của cộng đồng: Tuyên truyền để nâng cao nhận thức cho các cặp vợ chồng, gia đình và cộng đồng về tầm quan trọng của dinh dưỡng, phòng bệnh và phòng chống tai nạn.

Trung tâm Hỗ trợ sinh sản thực hiện chỉ đạo của Bệnh viện Bạch Mai xây dựng quy trình chăm sóc sức khỏe toàn diện, khép kín, tiên tiến, hiện đại, là cầu nối giúp nâng cao chất lượng giống nòi và tầm vóc dân tộc.

Phóng viên: Cuối cùng, bác sĩ có lời khuyên nào dành cho các bạn trẻ đang ấp ủ dự định kết hôn, sinh con không?

TS.BS. Nguyễn Thị Thu Phương: Tôi muốn nhắn nhủ các bạn rằng: "An toàn là không bao giờ là quá sớm. Hãy chủ động tìm hiểu, sàng lọc sức khỏe và chuẩn bị một hành trang vững vàng nhất. Vì sức khỏe của con cái chính là tương lai của dân tộc."./.