Bệnh truyền nhiễm: Những thách thức cũ và mới

Sau đại dịch COVID -19, nguy cơ từ các bệnh truyền nhiễm vẫn hiện hữu. Sởi, bạch hầu, ho gà có nguy cơ bùng phát trở lại, trong khi Nipah, cúm A/H5N1, mpox tiếp tục đặt ra những thách thức mới.

Tại phiên 11 - Y học nhiệt đới, TS.BS. Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai cho biết khoảng 60% sự kiện bệnh truyền nhiễm mới nổi có nguồn gốc từ động vật. Biến đổi khí hậu, đô thị hóa, giao lưu quốc tế và suy giảm độ bao phủ tiêm chủng đang tạo điều kiện cho mầm bệnh xuất hiện, lây lan và tái nổi.

Theo chuyên gia, bài học lớn từ đại dịch COVID-19 là vai trò của vắc xin trong giảm nguy cơ bệnh nặng và tử vong. Hơn 1.000 nhân viên y tế Bệnh viện Bạch Mai từng chi viện TP Hồ Chí Minh, tham gia vận hành Trung tâm Hồi sức tích cực 500 giường giữa tâm dịch. Được tiêm đủ hai mũi vắc xin trước khi lên đường, không có nhân viên y tế nào trong lực lượng này tử vong do COVID-19 trong thời gian tham gia chống dịch.

Tuy nhiên, ứng phó dịch bệnh cần kết hợp tiêm chủng với giám sát dịch tễ, phát hiện sớm, chẩn đoán chính xác, kiểm soát nhiễm khuẩn và phối hợp liên ngành theo cách tiếp cận “Một sức khỏe” (One Health).

Tiêm chủng - một phần của chiến lược điều trị toàn diện

Bên cạnh các bệnh truyền nhiễm mới nổi, phế cầu, RSV và zona là những nguy cơ đáng lưu ý đối với người cao tuổi, người mắc bệnh nền và người suy giảm miễn dịch.

Theo TS.BS. Đoàn Thu Trà, Quyền Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, phế cầu có thể gây viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não. Ở người mắc COPD, đái tháo đường, suy tim hoặc các bệnh mạn tính khác, nhiễm phế cầu có thể khiến bệnh nền trầm trọng, kéo dài thời gian điều trị, thậm chí đe dọa tính mạng.

Nghiên cứu trên hơn 16,5 triệu người từ 65 tuổi tại Hoa Kỳ ghi nhận vắc xin phế cầu liên hợp 20 giá (PCV20) có liên quan đến giảm 25,6% nguy cơ bệnh phế cầu xâm lấn và 15,2% nguy cơ viêm phổi do mọi nguyên nhân. Tại Việt Nam, nghiên cứu trên 80 chủng phế cầu gây bệnh xâm lấn tại 8 bệnh viện miền Bắc cho thấy PCV20 có độ bao phủ týp huyết thanh ước tính 73,8%.

Bên cạnh đó, RSV có thể gây nhiễm trùng hô hấp dưới nghiêm trọng, làm nặng bệnh tim phổi mạn tính ở người cao tuổi. Zona do virus thủy đậu tái hoạt động có thể để lại biến chứng đau dây thần kinh kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

TS.BS. Đoàn Thu Trà nhấn mạnh, chăm sóc người bệnh không nên dừng lại khi đợt bệnh cấp tính ổn định mà cần kết hợp đánh giá nguy cơ, tư vấn dự phòng trước khi xuất viện. Đặc biệt, bệnh nhân chuẩn bị ghép tạng, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc mắc nhiều bệnh nền cần được rà soát tiền sử tiêm chủng và xây dựng kế hoạch dự phòng phù hợp.

Tiêm chủng góp phần phòng ngừa ung thư liên quan đến HPV

Một nội dung đáng chú ý khác là vai trò của vắc xin HPV trong phòng ngừa ung thư. ThS.BSNT. Nguyễn Thị Thu Trang, Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, cho biết HPV không chỉ ảnh hưởng đến phụ nữ mà còn có thể gây sùi mào gà, ung thư cổ tử cung, hậu môn, dương vật, hầu họng ở cả hai giới.

Phần lớn trường hợp nhiễm HPV có thể tự đào thải, nhưng nhiễm dai dẳng các týp nguy cơ cao có thể tiến triển thành ung thư. Nghiên cứu tại Thụy Điển cho thấy phụ nữ được tiêm vắc xin HPV trước 17 tuổi có nguy cơ ung thư cổ tử cung thấp hơn 88% so với nhóm chưa tiêm.

“Mở rộng độ tuổi và đối tượng tiêm chủng vắc xin phòng bệnh do HPV cho cả hai giới đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cá nhân và tạo miễn dịch cộng đồng, qua đó hạn chế sự lưu hành của vi rút. Đây là giải pháp dự phòng chiến lược mang tính dài hạn, giúp giảm thiểu tối đa gánh nặng bệnh tật và các bệnh lý ung thư do HPV”, ThS.BSNT. Nguyễn Thị Thu Trang nhấn mạnh.

Chủ động dự phòng, hướng tới chăm sóc sức khỏe toàn diện

Từ nguy cơ dịch bệnh mới nổi, tái nổi đến những biến chứng của phế cầu, RSV, zona và ung thư liên quan HPV, các chuyên gia nhấn mạnh dự phòng cần đi trước điều trị. Tiêm chủng không chỉ dành cho trẻ nhỏ mà cần được quan tâm trong suốt vòng đời, đặc biệt ở người trưởng thành, người cao tuổi và các nhóm nguy cơ cao.

Với vai trò bệnh viện đa khoa tuyến cuối, Bệnh viện Bạch Mai chú trọng tích hợp tư vấn tiêm chủng vào quá trình khám, điều trị và theo dõi người bệnh, đồng thời tăng cường phối hợp liên chuyên khoa để xây dựng chiến lược dự phòng phù hợp.

Chủ động phòng bệnh, nâng cao nhận thức và tăng cường tiêm chủng là giải pháp quan trọng nhằm giảm biến chứng, tử vong, hướng tới chăm sóc sức khỏe toàn diện và bền vững.