Nhân dịp kỷ niệm 115 năm thành lập Bệnh viện Bạch Mai (1911-2026), phóng viên đã có cuộc trò chuyện với chị về trách nhiệm nghề nghiệp, những bước tiến của vi sinh lâm sàng và triết lý lấy người bệnh làm trung tâm.

Phóng viên: Người làm xét nghiệm vi sinh thường ít có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với người bệnh. Khi làm việc với các mẫu bệnh phẩm và dữ liệu phức tạp, chị nghĩ gì về trách nhiệm của mình?

TS.BS Trương Thái Phương: Với tôi, một mẫu bệnh phẩm chưa bao giờ chỉ là ống máu, mẫu đờm hay một mã số trên hệ thống. Đằng sau mỗi mẫu xét nghiệm là một người bệnh đang chờ câu trả lời, một gia đình mong ngóng thông tin và một bác sĩ lâm sàng cần căn cứ tin cậy để quyết định điều trị.

Vì vậy, khi phân tích kết quả vi sinh, tôi luôn đặt ra những câu hỏi: Kết quả có đáng tin cậy không? Có phù hợp với bệnh cảnh lâm sàng không? Thông tin này có thực sự giúp ích cho việc điều trị?

Công nghệ càng hiện đại, trách nhiệm của người làm xét nghiệm càng lớn. Hệ thống có thể tạo ra lượng dữ liệu khổng lồ trong thời gian ngắn, nhưng nếu diễn giải sai hoặc trả kết quả không phù hợp, người bệnh vẫn là người chịu ảnh hưởng cuối cùng.

Điều tôi luôn cố gắng giữ gìn không chỉ là độ chính xác của kỹ thuật, mà còn là trách nhiệm với từng người bệnh phía sau mỗi kết quả.

Phóng viên: Nghề xét nghiệm ít khi nhận được lời cảm ơn trực tiếp. Điều gì giúp chị gắn bó với công việc suốt 23 năm qua?

TS.BS Trương Thái Phương: Người làm xét nghiệm đúng là ít khi nhận được lời tri ân trực tiếp. Khi bệnh nhân khỏi bệnh và xuất viện, họ thường nhớ đến bác sĩ điều trị, ít người biết phía sau đó là sự nỗ lực của tập thể phòng xét nghiệm. Nhưng khi đã lựa chọn nghề này, tôi học cách đón nhận sự thầm lặng ấy.

Phần thưởng lớn nhất với tôi không nhất thiết là lời cảm ơn hay danh hiệu cá nhân, mà là khi kết quả xét nghiệm góp phần giúp bác sĩ lâm sàng đưa ra quyết định điều trị đúng đắn, cứu sống người bệnh.

Tôi cũng rất vui khi thấy những đồng nghiệp trẻ do mình đào tạo ngày càng trưởng thành, làm chủ kỹ thuật mới, biết đặt câu hỏi khoa học và chịu trách nhiệm với từng kết quả. Khi ấy, tôi tin những giá trị của nghề đang được tiếp nối.

Phóng viên: Đại dịch COVID-19 và những đợt giám sát dịch bệnh khẩn cấp đã để lại dấu ấn gì trong hành trình công tác của chị?

TS.BS Trương Thái Phương: COVID-19 là giai đoạn chúng tôi không thể quên. Áp lực không chỉ đến từ số lượng mẫu lớn và yêu cầu trả kết quả nhanh, mà còn bởi mỗi kết quả đều liên quan đến quyết định cách ly, khoanh vùng, kiểm soát lây nhiễm và bảo đảm an toàn cho bệnh viện. Một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn đến những hệ quả nghiêm trọng.

Trong những ngày làm việc liên tục, dù rất mệt mỏi, mọi người vẫn cố gắng bảo đảm độ chính xác và không cho phép mình lơ là. Chính lúc ấy, tôi cảm nhận rõ sức mạnh đoàn kết của Bệnh viện Bạch Mai, từ xét nghiệm, lâm sàng, kiểm soát nhiễm khuẩn đến Ban Giám đốc, tất cả cùng hướng đến mục tiêu chung.

Đại dịch cũng cho thấy vai trò quan trọng của phòng xét nghiệm. Dữ liệu không chỉ phục vụ chẩn đoán từng người bệnh mà còn góp phần nhận diện ổ dịch, theo dõi biến thể và hỗ trợ các quyết định kiểm soát dịch bệnh. Vì vậy, năng lực vi sinh, sinh học phân tử và giám sát bộ gen cần được đầu tư lâu dài để nâng cao khả năng ứng phó với các dịch bệnh trong tương lai.

Phóng viên: Kháng kháng sinh đang là thách thức lớn của y tế toàn cầu. Việc ứng dụng giải trình tự gen và xây dựng bản đồ vi khuẩn kháng thuốc có ý nghĩa như thế nào, thưa chị?

TS.BS Trương Thái Phương: Kháng kháng sinh không thể được giải quyết chỉ bằng việc chờ đợi những loại thuốc mới. Muốn kiểm soát tình trạng này, chúng ta phải hiểu rõ tác nhân gây bệnh, cơ chế kháng thuốc và xu hướng lan truyền của chúng.

Việc kết hợp các kỹ thuật vi sinh truyền thống với sinh học phân tử và giải trình tự gen giúp nhận diện sâu hơn đặc điểm của vi khuẩn, cung cấp dữ liệu quan trọng cho bác sĩ điều trị và các chương trình quản lý sử dụng kháng sinh.

Khi tham gia nghiên cứu quốc tế, tôi không chỉ mong muốn có thêm công bố khoa học mà còn muốn dữ liệu từ Việt Nam được đóng góp vào tri thức y học toàn cầu. Các bệnh viện Việt Nam có số lượng bệnh nhân lớn và nhiều vấn đề khoa học có giá trị. Nếu bảo đảm chất lượng nghiên cứu và phân tích dữ liệu nghiêm túc, chúng ta hoàn toàn có thể tạo ra những bằng chứng khoa học có ý nghĩa, thay vì chỉ tiếp nhận kết quả từ bên ngoài.

Phóng viên: Trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ xét nghiệm, nguyên tắc nào giúp chị giữ được sự thận trọng trong chuyên môn?

TS.BS Trương Thái Phương: Tôi luôn nghĩ công nghệ chỉ là công cụ. Điều đáng lo không hẳn là thiếu thiết bị hiện đại, mà là sử dụng công nghệ không đúng câu hỏi lâm sàng.

Chẳng hạn, với kỹ thuật giải trình tự metagenomics (mNGS), khả năng phát hiện tác nhân rất rộng, nhưng phát hiện một trình tự di truyền không đồng nghĩa vi sinh vật đó chắc chắn là nguyên nhân gây bệnh. Nếu không đặt kết quả trong bối cảnh lâm sàng, chúng ta có thể diễn giải quá mức và dẫn đến những quyết định không phù hợp.

Nguyên tắc của tôi là công nghệ phải phục vụ câu hỏi lâm sàng và mang lại lợi ích thực sự cho người bệnh. Người làm khoa học phải trung thực với dữ liệu, hiểu rõ giới hạn của phương pháp và thẳng thắn thừa nhận những điều mình chưa biết.

Càng làm chủ công nghệ hiện đại, chúng ta càng phải khiêm tốn trước dữ liệu và có trách nhiệm với cách diễn giải kết quả.

Phóng viên: Với vai trò người quản lý và đào tạo nhiều thế hệ bác sĩ trẻ, chị muốn truyền đạt điều gì cho những người lựa chọn vi sinh lâm sàng?

TS.BS Trương Thái Phương: Điều đầu tiên tôi muốn nhắn nhủ các bạn trẻ là đừng bao giờ coi mình chỉ là người vận hành máy móc hay thực hiện một quy trình kỹ thuật. Người làm vi sinh giỏi phải hiểu tác nhân gây bệnh, hiểu phương pháp xét nghiệm, đồng thời hiểu người bệnh và câu hỏi mà bác sĩ lâm sàng cần giải đáp.

Tôi mong các bạn rèn luyện ba phẩm chất: trung thực với kết quả và giới hạn của bản thân; giữ sự tò mò khoa học, luôn đặt câu hỏi “vì sao” trước những bất thường; và phối hợp chặt chẽ với các chuyên khoa khác.

Thế hệ trẻ có thể giỏi công nghệ hơn, tiếp cận tri thức thế giới nhanh hơn chúng tôi, nhưng điều căn bản nhất vẫn phải được giữ vững: trách nhiệm với từng kết quả mình ký và với từng người bệnh phía sau kết quả ấy.

Phóng viên: Hướng tới dấu mốc 115 năm thành lập Bệnh viện Bạch Mai, chị kỳ vọng gì về sự phát triển của Viện Xét nghiệm Y học trong giai đoạn mới?

TS.BS Trương Thái Phương: Dấu mốc 115 năm là niềm tự hào, nhưng cũng đặt ra yêu cầu để mỗi thế hệ nhìn lại những gì đã làm và xác định trách nhiệm với tương lai.

Tôi mong muốn Viện Xét nghiệm Y học phát triển theo hướng hiện đại, đồng bộ về chất lượng, liên thông dữ liệu và xây dựng đội ngũ nhân lực làm chủ công nghệ. Riêng lĩnh vực vi sinh, chúng tôi hướng tới tiếp tục phát triển năng lực chẩn đoán chuyên sâu, nghiên cứu kháng kháng sinh, sinh học phân tử và giám sát bộ gen; đồng thời đào tạo đội ngũ cán bộ đủ năng lực trao đổi, hợp tác khoa học bình đẳng với đồng nghiệp quốc tế.

Sau những áp lực thường nhật, tôi tìm lại sự cân bằng bên gia đình. Những phút giây bình yên ấy giúp tôi giữ được sự thư thái và tiếp tục công việc với tinh thần tốt nhất.

Suốt 23 năm, chúng tôi miệt mài nghiên cứu những tác nhân vi sinh mà mắt thường không thể nhìn thấy. Nhưng điều tôi luôn tâm niệm là phía sau những dữ liệu tưởng như vô hình ấy phải là giá trị hữu hình đối với người bệnh: một chẩn đoán đáng tin cậy hơn, một quyết định điều trị phù hợp hơn và cơ hội bảo vệ sự sống tốt hơn.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn TS.BS Trương Thái Phương về cuộc trò chuyện!