Phát hiện sán dây bò dù gần như không có triệu chứng

Người bệnh H.T.H. (48 tuổi, trú tại Lai Châu) đến Bệnh viện Bạch Mai khám sức khỏe tổng quát. Trước đó, người bệnh hầu như không có biểu hiện bất thường về tiêu hóa.

Ngày 30/9/2026, trong quá trình nội soi đại trực tràng toàn bộ có gây mê, ThS.BSNT Vũ Thị Ngọc Bích, Viện Tiêu hóa Bạch Mai cùng ê-kíp phát hiện một dải ký sinh trùng màu trắng, dẹt tại đoạn cuối hồi tràng, kéo dài sang đại tràng ngang.

Các bác sĩ sử dụng dụng cụ nội soi để kéo và lấy ra ngoài một đoạn thân sán dài khoảng 70cm.

BS. Vũ Thị Ngọc Bích nội soi phát hiện sán dây bò trong lòng đại tràng của bệnh nhân

Mẫu bệnh phẩm sau đó được chuyển đến Khoa Vi sinh, Viện Xét nghiệm Y học, Bệnh viện Bạch Mai để kiểm tra và định danh. Kết quả cho thấy mẫu phù hợp với sán dây bò (Taenia saginata).

Sau thủ thuật, người bệnh được chuyển đến Phòng khám Bệnh nhiệt đới và Viêm gan để đánh giá, tư vấn và điều trị đặc hiệu bằng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

ThS.BSNT Vũ Thị Ngọc Bích cho biết, người nhiễm sán dây bò thường có ít triệu chứng, thậm chí không nhận thấy bất thường nên có thể không chủ động đi khám. Việc lấy được đoạn sán qua nội soi giúp phục vụ định danh, nhưng chưa đồng nghĩa ký sinh trùng đã được loại bỏ hoàn toàn.

“Phần đầu sán có thể vẫn bám ở ruột non và tiếp tục phát triển. Vì vậy, người bệnh cần được điều trị bằng thuốc đặc hiệu theo chỉ định. Những người có thói quen ăn thịt bò tái, nếu phát hiện các đốt sán màu trắng trong phân hoặc trên quần áo, nên đi khám sớm”, bác sĩ khuyến cáo.

Sán dây bò lây nhiễm như thế nào?

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), người có thể nhiễm sán dây bò khi ăn thịt bò sống hoặc chưa được nấu chín kỹ có chứa ấu trùng sán. Sau khi vào cơ thể, ấu trùng phát triển thành sán trưởng thành trong ruột non.

Tại Việt Nam, các món ăn như thịt bò tái, bò nhúng tái, gỏi bò hoặc thịt bò chưa chín kỹ có thể tiềm ẩn nguy cơ nếu nguyên liệu nhiễm ấu trùng sán.

Sán dây bò cần được phân biệt với sán dây lợn (Taenia solium). Người nhiễm sán dây bò chủ yếu do ăn thịt bò có chứa ấu trùng; loài sán này không gây bệnh ấu trùng sán ở người. Trong khi đó, nuốt phải trứng sán dây lợn có thể dẫn đến bệnh ấu trùng sán lợn, gây tổn thương ở não, mắt hoặc cơ.

Hình ảnh sán dây bò sau khi được gắp qua nội soi

Dấu hiệu nào cảnh báo nhiễm sán dây bò?

Phần lớn người nhiễm sán dây bò không có triệu chứng rõ rệt hoặc chỉ xuất hiện biểu hiện nhẹ. Một số dấu hiệu có thể gặp gồm:

o   Đau hoặc khó chịu vùng bụng, đầy hơi, buồn nôn, tiêu chảy.

o   Chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân.

o   Phát hiện các đốt sán màu trắng trong phân hoặc tự bò ra ngoài qua hậu môn.

Trong một số trường hợp hiếm gặp, đốt sán có thể gây biến chứng như tắc ruột thừa hoặc đi vào đường mật, ống tụy.

Đáng lưu ý, đoạn sán dài khoảng 70cm được lấy ra ở người bệnh nói trên chỉ là một phần thân sán. Nếu phần đầu vẫn còn bám trong ruột, ký sinh trùng có thể tiếp tục phát triển. Do đó, người bệnh cần được bác sĩ đánh giá và điều trị phù hợp sau thủ thuật.

Điều trị và phòng nhiễm sán dây bò

Việc chẩn đoán thường dựa vào xét nghiệm phân tìm trứng hoặc đốt sán. Trong một số trường hợp, cần lấy mẫu đốt sán để hỗ trợ xác định loài. Việc lựa chọn xét nghiệm và đánh giá kết quả cần được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.

Praziquantel là một trong những thuốc được sử dụng để điều trị sán dây bò. Người bệnh không nên tự mua thuốc mà cần dùng đúng chỉ định, đồng thời tái khám khi được yêu cầu để đánh giá hiệu quả điều trị.

Để phòng bệnh, các bác sĩ khuyến cáo:

o   Ăn chín, uống sôi: Hạn chế thịt bò tái, gỏi bò và các món thịt bò chưa chín kỹ.

o   Chọn thực phẩm an toàn: Ưu tiên thịt có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm soát vệ sinh thú y.

o   Bảo đảm vệ sinh khi chế biến: Sử dụng riêng dụng cụ cho thực phẩm sống và thực phẩm chín, vệ sinh tay sau khi tiếp xúc với thịt sống.

o   Giữ vệ sinh môi trường: Sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh, tránh để phân người phát tán ra môi trường chăn nuôi.

o   Khám khi có dấu hiệu nghi ngờ: Đến cơ sở y tế nếu phát hiện đốt sán trong phân, rối loạn tiêu hóa kéo dài hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

Trường hợp trên là lời nhắc nhở rằng một số bệnh ký sinh trùng có thể tồn tại âm thầm, không gây triệu chứng rõ rệt. Nội soi đại trực tràng có thể giúp phát hiện những bất thường trong quá trình thăm khám, trong khi xét nghiệm chuyên biệt và điều trị đúng chỉ định đóng vai trò quan trọng trong xác định, xử trí bệnh.