Gọi tổng đàiĐặt lịch khám
Bệnh viện Bạch MaiNgày đăng: 19/11/2026Tác giả: Kim Long

Viêm mũi xoang cấp: Khi nào cần dùng kháng sinh để tránh kháng thuốc?

19/11/2026
23 lượt xem
Y học thường thức

Viêm mũi xoang cấp thường gặp khi thời tiết giao mùa. Tuy nhiên, không phải trường hợp nghẹt mũi, chảy nước mũi nào cũng cần dùng kháng sinh. Nhận biết đúng nguyên nhân và sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ là yếu tố quan trọng giúp điều trị hiệu quả, hạn chế tình trạng kháng kháng sinh.

Phần lớn viêm mũi xoang cấp do virus

PGS.TS.BS. Lê Công Định, Trưởng khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, viêm mũi xoang cấp là tình trạng viêm niêm mạc mũi xoang khởi phát đột ngột, kéo dài dưới 12 tuần, với ít nhất 2 trong 4 triệu chứng: nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi (bắt buộc có ít nhất một dấu hiệu); đau nhức, căng nặng vùng mặt; giảm hoặc mất khứu giác (ở trẻ em thường biểu hiện bằng ho).

Bệnh được chia thành 3 nhóm: viêm mũi xoang do virus (cảm lạnh thông thường), viêm mũi xoang cấp sau nhiễm virus (triệu chứng tăng lên sau 5 ngày hoặc kéo dài trên 10 ngày) và viêm mũi xoang cấp nhiễm khuẩn.

Thực tế, phần lớn trường hợp có nguyên nhân do virus. Chỉ khoảng 0,5% - 2% trường hợp bội nhiễm vi khuẩn sau nhiễm virus đường hô hấp và 2% - 10% nhiễm khuẩn nguyên phát.

5 dấu hiệu cảnh báo viêm mũi xoang cấp nhiễm khuẩn

Theo PGS.TS.BS. Lê Công Định, người bệnh cần lưu ý nguy cơ nhiễm khuẩn khi xuất hiện ít nhất 3 trong 5 dấu hiệu sau:

o   Dịch mũi đục, đặc, có mùi tanh hôi.

o   Đau nhức hoặc căng nặng vùng mặt, thường khu trú một bên.

o   Sốt cao trên 38°C.

o   Bệnh trở nặng trở lại sau khi triệu chứng ban đầu đã thuyên giảm (hiện tượng “bệnh hai pha”).

o   Các chỉ số viêm trong máu như CRP hoặc tốc độ máu lắng tăng cao.

Nguy cơ kháng kháng sinh đáng lo ngại

Khi xác định viêm mũi xoang cấp do vi khuẩn, kháng sinh giúp kiểm soát tác nhân gây bệnh, cải thiện triệu chứng và hạn chế biến chứng nguy hiểm như biến chứng ổ mắt, nội sọ hoặc tiến triển thành mạn tính.

Ba tác nhân vi khuẩn thường gặp là Streptococcus pneumoniae (phế cầu), Haemophilus influenzae và Moraxella catarrhalis.

Tuy nhiên, tình trạng kháng kháng sinh đang là thách thức lớn. Các dữ liệu giám sát dịch tễ cho thấy tại Việt Nam, tỷ lệ phế cầu (S. pneumoniae) đề kháng với kháng sinh nhóm Penicillin lên tới 71,4%; 67,4% chủng H. influenzae có khả năng tiết men phá hủy kháng sinh.

Theo chuyên gia, thói quen tự ý mua thuốc, sử dụng kháng sinh không đúng liều lượng hoặc thời gian là những nguyên nhân góp phần làm gia tăng tình trạng kháng thuốc, giảm hiệu quả điều trị và tăng gánh nặng cho cộng đồng.

4 nguyên tắc sử dụng kháng sinh an toàn, hiệu quả

PGS.TS.BS. Lê Công Định khuyến cáo người bệnh tuân thủ các nguyên tắc sau:

1. Không tự ý sử dụng kháng sinh: Kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus trong các trường hợp cảm lạnh thông thường. Chỉ sử dụng khi được bác sĩ thăm khám, xác định nhiễm khuẩn và kê đơn.

2. Tuân thủ đúng phác đồ điều trị: Liệu trình kháng sinh thông thường kéo dài 5 - 7 ngày; có thể từ 7 - 10 ngày đối với người có yếu tố nguy cơ kháng thuốc như người trên 65 tuổi, trẻ dưới 2 tuổi đi nhà trẻ, người mắc bệnh mạn tính (hen phế quản, COPD, đái tháo đường) hoặc đã dùng kháng sinh trong vòng một tháng trước đó. Người bệnh không tự ý ngừng thuốc khi triệu chứng vừa thuyên giảm.

3. Thông báo tiền sử dị ứng và tình trạng sức khỏe: Cần báo cho bác sĩ nếu từng dị ứng kháng sinh, đặc biệt nhóm beta-lactam (penicillin, cephalosporin), có tiền sử suy giảm chức năng gan hoặc đang mang thai, cho con bú để được lựa chọn thuốc phù hợp.

4. Tái khám khi bệnh không cải thiện: Nếu sau 2 - 3 ngày dùng thuốc, triệu chứng nặng hơn hoặc sau 3 - 5 ngày không cải thiện, người bệnh cần quay lại cơ sở y tế để bác sĩ đánh giá nguyên nhân, như vi khuẩn kháng thuốc, bất thường giải phẫu mũi xoang và điều chỉnh phác đồ.

Bên cạnh việc dùng thuốc theo chỉ định, người bệnh nên vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý, giữ ấm cơ thể, uống đủ nước và nâng cao thể trạng để hỗ trợ hồi phục.

Sử dụng kháng sinh đúng chỉ định, đúng liều lượng và thời gian không chỉ giúp điều trị hiệu quả mà còn góp phần ngăn chặn tình trạng kháng kháng sinh trong cộng đồng.


Banner 1Banner 2