Ở người mắc Alzheimer, giấc ngủ không chỉ là vấn đề nghỉ ngơi mà còn liên quan mật thiết đến sức khỏe não bộ. Khi giấc ngủ bị gián đoạn kéo dài, người bệnh có thể mệt mỏi, tăng lú lẫn, giảm khả năng tập trung và gặp nhiều khó khăn hơn trong sinh hoạt hằng ngày.

Theo BSCKII Bùi Văn Lợi, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, Alzheimer và rối loạn giấc ngủ có mối liên hệ tác động qua lại, tạo thành một vòng xoắn bệnh lý.

Vì sao giấc ngủ kém ảnh hưởng đến não bộ?

Trong giấc ngủ sâu, hệ thống glymphatic của não hoạt động tích cực, hỗ trợ loại bỏ các chất chuyển hóa và protein bất thường, trong đó có beta-amyloid và tau.

Khi giấc ngủ sâu bị thiếu hụt hoặc gián đoạn, quá trình này có thể bị ảnh hưởng, làm gia tăng nguy cơ tích tụ các protein liên quan đến bệnh Alzheimer.

Ở chiều ngược lại, sự tích tụ beta-amyloid và tau có thể gây tổn thương những vùng não tham gia điều hòa nhịp sinh học, đặc biệt là nhân trên giao thoa thị giác và vùng dưới đồi. Hoạt động điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh và hormone liên quan đến giấc ngủ cũng bị ảnh hưởng.

Hệ quả là người bệnh khó duy trì giấc ngủ sâu, thường xuyên thức giấc, ngủ ngày nhiều hơn và có thể đảo lộn hoàn toàn nhịp sinh hoạt.

Tình trạng này cũng có thể khiến các biểu hiện lú lẫn, lo âu, kích động và suy giảm nhận thức trở nên rõ rệt hơn.

Rối loạn giấc ngủ có thể thay đổi theo tiến triển của Alzheimer. Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường giảm chất lượng giấc ngủ và khó duy trì giấc ngủ sâu. Giai đoạn trung bình có thể xuất hiện tình trạng thức giấc nhiều lần, ngủ gật ban ngày và tăng rối loạn hành vi vào buổi tối. Khi bệnh tiến triển nặng, nhịp ngày - đêm có thể bị đảo lộn nghiêm trọng.

Những người bệnh nào có nguy cơ cao?

Nghiên cứu tại Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai ghi nhận hai yếu tố có liên quan đến nguy cơ rối loạn giấc ngủ ở người mắc Alzheimer.

Thứ nhất, người khởi phát Alzheimer muộn có khả năng xuất hiện rối loạn giấc ngủ cao gấp 6,12 lần so với nhóm khởi phát sớm.

Thứ hai, người bệnh sa sút trí tuệ mức độ vừa và nặng có khả năng gặp rối loạn giấc ngủ cao gấp 4,8 lần so với nhóm mức độ nhẹ.

Các kết quả này cho thấy cần đặc biệt quan tâm đến giấc ngủ ở người bệnh Alzheimer, nhất là những trường hợp tuổi cao và bệnh đã tiến triển. Tuy nhiên, đây là các yếu tố liên quan ghi nhận trong nghiên cứu, không đồng nghĩa mọi người bệnh thuộc nhóm này đều sẽ mắc rối loạn giấc ngủ.

Năm khuyến cáo giúp chăm sóc giấc ngủ tại nhà

Theo các bác sĩ Viện Sức khỏe Tâm thần, việc chăm sóc giấc ngủ cần được thực hiện đồng bộ, kết hợp giữa điều chỉnh môi trường, thói quen sinh hoạt và theo dõi y tế.

1. Chủ động theo dõi và phát hiện sớm

Gia đình nên quan sát, ghi chép thời gian đi ngủ, thức giấc, số lần tỉnh giấc trong đêm và các biểu hiện bất thường như ngáy to, ngừng thở, bứt rứt chân hoặc ngủ gật ban ngày.

Khi có dấu hiệu nghi ngờ, cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá bằng các công cụ chuyên môn, trong đó có bộ câu hỏi Sleep-50.

2. Xác định đúng dạng rối loạn giấc ngủ

Không phải mọi trường hợp khó ngủ đều là mất ngủ đơn thuần. Ngưng thở khi ngủ, hội chứng chân không yên và rối loạn nhịp thức - ngủ có nguyên nhân và hướng xử trí khác nhau.

Vì vậy, việc xác định đúng dạng rối loạn có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị.

3. Duy trì nếp sinh hoạt khoa học

Gia đình nên tạo điều kiện để người bệnh tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào buổi sáng, duy trì vận động nhẹ nhàng ban ngày và hạn chế ngủ quá nhiều vào ban ngày.

Phòng ngủ cần yên tĩnh, thoáng mát, ánh sáng dịu. Hạn chế trà, cà phê vào buổi tối và tránh uống quá nhiều nước sát giờ đi ngủ.

4. Không tự ý sử dụng thuốc ngủ

Đây là lưu ý đặc biệt quan trọng. Việc tự mua thuốc ngủ, thuốc an thần hoặc sử dụng thuốc không theo chỉ định có thể làm tăng lú lẫn, suy giảm nhận thức, nguy cơ té ngã, mê sảng và một số biến chứng hô hấp ở người cao tuổi.

Mọi quyết định sử dụng thuốc cần được bác sĩ đánh giá và chỉ định phù hợp với tình trạng của từng người bệnh.

5. Khám chuyên khoa khi tình trạng kéo dài

Khi người bệnh thường xuyên mất ngủ, thức đêm, đảo lộn ngày - đêm, ngáy to hoặc có biểu hiện ngừng thở khi ngủ, gia đình nên đưa người bệnh đến cơ sở y tế chuyên khoa.

Tại Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, người bệnh được thăm khám, đánh giá tình trạng sức khỏe tâm thần, nhận thức và các rối loạn giấc ngủ để xây dựng hướng chăm sóc, điều trị phù hợp.

Giấc ngủ tốt không thể chữa khỏi Alzheimer, nhưng quản lý hiệu quả các rối loạn giấc ngủ có thể giúp người bệnh cải thiện sức khỏe, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống. Sự quan tâm, kiên trì và đồng hành đúng cách của gia đình là một phần quan trọng trong hành trình chăm sóc người mắc Alzheimer.