Alzheimer là nguyên nhân phổ biến nhất gây sa sút trí tuệ, với biểu hiện suy giảm dần trí nhớ, tư duy, ngôn ngữ và khả năng tự chăm sóc. Bên cạnh những biểu hiện về nhận thức, rối loạn giấc ngủ cũng là vấn đề đáng lưu ý, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người bệnh và sinh hoạt của gia đình.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hơn 55 triệu người trên thế giới đang sống chung với sa sút trí tuệ, trong đó Alzheimer chiếm khoảng 60-70% số trường hợp.

Tại Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, nghiên cứu của BSCKII Bùi Văn Lợi và cộng sự trên 103 người bệnh Alzheimer, sử dụng bộ câu hỏi đánh giá giấc ngủ Sleep-50, ghi nhận những con số đáng chú ý.

Có tới 78,6% người bệnh có ít nhất một dạng rối loạn giấc ngủ. Trong nhóm này, 45,7% mắc từ hai dạng rối loạn trở lên. Thời gian ngủ thực tế trung bình chỉ đạt 4,1 giờ mỗi đêm, dù thời gian nằm trên giường lên tới 6,7 giờ.

Đáng chú ý, 96,3% người bệnh có hiệu quả giấc ngủ kém hoặc rất kém; 82,7% bị ảnh hưởng đến sinh hoạt và trạng thái tâm thần ban ngày. Gần một nửa (49,4%) đã phải sử dụng thuốc ngủ.

Bốn dạng rối loạn giấc ngủ thường gặp

1. Mất ngủ: Dạng phổ biến nhất

Mất ngủ chiếm 86,4% trong nhóm người bệnh có rối loạn giấc ngủ, tương đương 68% tổng số người tham gia nghiên cứu.

Các biểu hiện thường gặp gồm:

85,7% trằn trọc, khó duy trì giấc ngủ liên tục.

81,4% khó đi vào giấc ngủ.

42,9% thức dậy quá sớm và không thể ngủ lại.

Tình trạng thức giấc nhiều lần giữa đêm khiến người bệnh mệt mỏi, dễ lo âu, hoang mang, thậm chí đi lại không định hướng, làm tăng áp lực cho người chăm sóc.

2. Ngưng thở khi ngủ: Nguy cơ dễ bị bỏ sót

Dạng rối loạn này được ghi nhận ở 22,2% nhóm có rối loạn giấc ngủ, tương đương 17,5% tổng số người bệnh.

Các dấu hiệu đáng chú ý:

100% có biểu hiện ngáy to và ngừng thở từng cơn khi ngủ.

94,4% giật mình, thở hổn hển để lấy không khí.

72,2% thức dậy trong tình trạng mệt mỏi.

Đây là tình trạng gia đình cần đặc biệt lưu ý bởi người bệnh thường không tự nhận biết được những bất thường xảy ra trong lúc ngủ.

3. Rối loạn nhịp thức - ngủ: Đảo lộn ngày và đêm

Tình trạng này gặp ở 18,5% nhóm có rối loạn giấc ngủ, tương đương 14,6% tổng số người bệnh.

Biểu hiện có thể là ngủ muộn đến rạng sáng, ngủ từ chiều rồi thức giữa đêm hoặc thời gian ngủ thay đổi thất thường.

Cụ thể, 53,3% có biểu hiện trễ pha giấc ngủ; 26,7% sớm pha và 20% có nhịp ngủ không đều.

Sự đảo lộn nhịp sinh học có thể khiến người bệnh ngủ nhiều vào ban ngày nhưng tỉnh táo, bồn chồn hoặc kích động vào ban đêm.

4. Hội chứng chân không yên và buồn ngủ ban ngày

Dạng rối loạn này được ghi nhận ở 12,3% nhóm có rối loạn giấc ngủ, tương đương 9,7% tổng số người bệnh.

Người bệnh thường có cảm giác bứt rứt, râm ran ở hai chân khi nằm nghỉ, phải liên tục cử động chân mới cảm thấy dễ chịu. Trong nghiên cứu, 80% có cảm giác khó chịu ở chân và 90% phải cử động chân.

Hậu quả là giấc ngủ ban đêm bị gián đoạn, khiến người bệnh khó duy trì sự tỉnh táo vào ban ngày. Có 80% gặp khó khăn trong việc duy trì tỉnh táo và 70% thường xuyên ngủ gật.

Đừng xem rối loạn giấc ngủ là chuyện bình thường

Các chuyên gia khuyến cáo, gia đình không nên mặc định việc người bệnh Alzheimer mất ngủ, thức đêm, ngủ ngày hoặc đi lại không yên là biểu hiện tất yếu của tuổi già.

Việc quan sát, ghi chép thói quen ngủ và nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường có ý nghĩa quan trọng. Khi người bệnh thường xuyên khó ngủ, ngáy to, có những cơn ngừng thở hoặc đảo lộn ngày đêm, gia đình nên đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Đặc biệt, không nên tự ý mua thuốc ngủ hoặc thuốc an thần cho người bệnh. Việc sử dụng thuốc không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ lú lẫn, té ngã và các biến chứng ở người cao tuổi.

Giấc ngủ có vai trò quan trọng đối với sức khỏe não bộ. Quan tâm đúng mức đến những bất thường về giấc ngủ chính là một phần không thể thiếu trong chăm sóc người bệnh Alzheimer.