Bắt nạt học đường có thể để lại hậu quả lâu dài

Không ít phụ huynh vẫn cho rằng những lời trêu chọc, xô xát giữa học sinh là chuyện bình thường và trẻ sẽ tự vượt qua khi trưởng thành.

Tuy nhiên, theo BSCKII. Bùi Nguyễn Hồng Bảo Ngọc (Đơn nguyên Y học Hành vi, Bộ môn Tâm thần, Trường Đại học Y Hà Nội), bắt nạt kéo dài có thể tạo ra tình trạng căng thẳng tâm lý mạn tính, ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thần kinh và khả năng điều hòa cảm xúc ở trẻ.

Khi liên tục phải sống trong cảm giác bị đe dọa, cô lập hoặc xúc phạm, trẻ dễ xuất hiện lo âu, mất ngủ, suy giảm khả năng tập trung, mất tự tin và có nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần.

Các nghiên cứu quốc tế cho thấy trẻ bị bắt nạt có nguy cơ trầm cảm, lo âu và hành vi tự sát cao hơn so với nhóm không trải qua tình trạng này. Điều đáng lo ngại là những tổn thương ấy không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng.

Có trẻ phản ứng bằng sự tức giận, chống đối. Có trẻ lại chọn cách im lặng, né tránh bạn bè, giấu kín những gì đang xảy ra vì sợ bị trả thù hoặc lo người lớn không tin mình. Sự im lặng của trẻ không có nghĩa là mọi chuyện vẫn ổn. Đôi khi, đó là dấu hiệu cho thấy trẻ không biết phải tìm kiếm sự giúp đỡ từ đâu.

PGS.TS. Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai lưu ý cả trẻ bị bắt nạt và trẻ có hành vi bắt nạt đều cần được quan tâm, đánh giá tâm lý khi có dấu hiệu bất thường.

Một số học sinh thường xuyên gây hấn có thể đang gặp khó khăn trong kiểm soát cảm xúc, rối loạn hành vi hoặc chịu ảnh hưởng từ môi trường sống thiếu an toàn. Vì vậy, chỉ áp dụng kỷ luật mà không tìm hiểu nguyên nhân, hỗ trợ thay đổi hành vi có thể chưa giải quyết được vấn đề.

Hình minh hoạ được tạo bởi AI

Những dấu hiệu cha mẹ tuyệt đối không nên bỏ qua

Theo các chuyên gia, cha mẹ không nên chỉ quan tâm đến điểm số hay kết quả học tập mà cần chú ý những thay đổi trong cảm xúc, sinh hoạt và hành vi của con.

Đặc biệt, cần cảnh giác khi trẻ có các biểu hiện:

Sợ đến trường: Thường xuyên viện lý do nghỉ học, đau đầu, đau bụng vào buổi sáng nhưng giảm triệu chứng khi được ở nhà.

Thay đổi cảm xúc: Thu mình, ít giao tiếp, dễ cáu gắt, thường xuyên khóc, mất tự tin hoặc tự trách bản thân.

Rối loạn sinh hoạt: Mất ngủ, ăn uống thất thường, học tập sa sút, không còn hứng thú với hoạt động từng yêu thích.

Bất thường khi sử dụng mạng xã hội: Hoảng sợ khi nhận tin nhắn, né tránh điện thoại hoặc lo lắng về những thông tin liên quan đến mình trên mạng.

Dấu hiệu nguy hiểm: Có hành vi tự làm tổn thương bản thân, nói về sự tuyệt vọng, không muốn sống hoặc xuất hiện ý tưởng tự sát.

Các bác sĩ nhấn mạnh, khi trẻ có dấu hiệu tự hại hoặc ý tưởng tự sát, gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá khẩn cấp, không để trẻ một mình khi có nguy cơ trước mắt và hạn chế tiếp cận các vật dụng có thể gây nguy hiểm.

Không nên trách mắng, quy kết trẻ yếu đuối hoặc cho rằng những biểu hiện này chỉ nhằm thu hút sự chú ý.

Bảo vệ trẻ phải bắt đầu từ hành động của người lớn

Theo BSCKII. Bùi Nguyễn Hồng Bảo Ngọc, can thiệp bạo lực học đường không thể chỉ dừng lại ở việc nhắc nhở học sinh hay yêu cầu các em tự hòa giải.

Điều quan trọng nhất là chấm dứt hành vi bắt nạt, bảo đảm an toàn cho trẻ và xây dựng môi trường học tập không có bạo lực.

Với gia đình, khi con chia sẻ bị bắt nạt, cha mẹ cần bình tĩnh lắng nghe, tin tưởng, tránh đổ lỗi hoặc khuyên con im lặng chịu đựng. Đồng thời, chủ động phối hợp với nhà trường để xác minh và giải quyết sự việc.

Với nhà trường, cần có cơ chế tiếp nhận phản ánh an toàn, bảo mật; can thiệp kịp thời, ngăn chặn hành vi bắt nạt tái diễn và hỗ trợ học sinh bị tổn thương. Việc xử lý không nên chỉ mang tính kỷ luật mà cần kết hợp giáo dục, tư vấn tâm lý và theo dõi lâu dài.

Với ngành y tế, trẻ có biểu hiện lo âu, trầm cảm, tự hại hoặc những thay đổi tâm lý kéo dài cần được thăm khám chuyên khoa. Tùy tình trạng, bác sĩ sẽ chỉ định trị liệu tâm lý, sử dụng thuốc khi cần thiết và xây dựng kế hoạch phục hồi phù hợp.

Đối với những trẻ phải nghỉ học để điều trị, gia đình và nhà trường cần phối hợp xây dựng lộ trình trở lại trường từng bước, bảo đảm môi trường an toàn và có người hỗ trợ khi trẻ gặp khó khăn.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh việc giáo dục kỹ năng ứng xử, tôn trọng sự khác biệt, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm và khuyến khích học sinh lên tiếng khi chứng kiến hành vi bắt nạt.

Bởi ngăn chặn bạo lực học đường không chỉ là bảo vệ một học sinh đang bị tổn thương, mà còn là xây dựng một môi trường giáo dục nơi mọi trẻ em đều được tôn trọng và cảm thấy an toàn.

Đừng để sự im lặng trở thành nỗi đau

Từ thực tiễn điều trị tại Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh cần chủ động trò chuyện với con mỗi ngày, quan tâm đến những mối quan hệ bạn bè và cảm xúc của trẻ, thay vì chỉ hỏi về điểm số.

Một câu hỏi giản dị như "Hôm nay ở trường con có vui không?" hay "Có điều gì khiến con buồn mà con muốn kể với bố mẹ không?" có thể mở ra cơ hội để trẻ chia sẻ những điều đang phải chịu đựng.

Quan trọng hơn, khi trẻ lên tiếng, người lớn phải có hành động cụ thể để bảo vệ các em.