Tại hội thảo chuyên môn ở Viện Sức khỏe Tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai, các bác sĩ cảnh báo ăn vô độ tâm thần (Bulimia nervosa) không đơn thuần là thói quen ăn uống thiếu kiểm soát hay sự yếu đuối về ý chí. Đây là một rối loạn tâm thần cần được phát hiện và điều trị kịp thời.

Vòng xoáy ăn - nôn nguy hiểm

Theo trường hợp lâm sàng được ThS.BSNT Phạm Thị Nguyệt Nga báo cáo, nữ sinh N.M.T., 21 tuổi, đến khám sau khoảng một năm liên tục trải qua các đợt ăn uống mất kiểm soát rồi tự gây nôn.

Những áp lực trong gia đình, lời chê bai ngoại hình từ bạn bè và căng thẳng học tập khiến T. ngày càng mặc cảm về cân nặng. Cô bắt đầu nhịn ăn nghiêm ngặt, sử dụng trà và cà phê giảm cân. Tuy nhiên, việc hạn chế ăn uống kéo dài khiến cô xuất hiện những cơn ăn vô độ, với tần suất khoảng 8-10 lần mỗi tuần.

Các chuyên gia Viện Sức khoẻ tâm thần cảnh báo, ăn vô độ tâm thần không đơn giản là thói quen ăn uống thiếu kiểm soát hay sự yếu đuối về ý chí mà là biểu hiện của một rối loạn tâm thần 

Sau mỗi lần ăn, cảm giác tội lỗi và nỗi sợ tăng cân khiến T. tự gây nôn, sử dụng thuốc nhuận tràng, thuốc lợi tiểu và tập luyện quá sức để bù trừ lượng thức ăn đã tiêu thụ.

Khi đến khám, người bệnh có chỉ số BMI 17,6, mất kinh trong 3 tháng và phì đại tuyến mang tai hai bên. Xét nghiệm cho thấy kali máu giảm còn 2,9 mmol/L. Đây là tình trạng đáng lo ngại vì hạ kali máu có thể gây yếu cơ, rối loạn nhịp tim và những biến chứng nguy hiểm.

Đáng chú ý, T. còn có biểu hiện trầm cảm nặng và từng tự gây thương tích để giải tỏa căng thẳng.

Người bệnh được điều trị phối hợp bằng thuốc, kích thích từ xuyên sọ (TMS), liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) và tư vấn dinh dưỡng. Theo thông tin từ nhóm điều trị, tình trạng của T. dần cải thiện, giúp cô từng bước ổn định cuộc sống và quay trở lại trường học.

Không thể nhận biết bệnh chỉ qua cân nặng

Theo ThS.BSNT Ngô Tuấn Khiêm, người mắc ăn vô độ tâm thần thường bị cuốn vào một vòng lặp: ám ảnh ngoại hình dẫn đến nhịn ăn; sau đó xuất hiện cơn ăn mất kiểm soát; cảm giác tội lỗi và sợ tăng cân lại thúc đẩy hành vi tự gây nôn, dùng thuốc nhuận tràng hoặc tiếp tục nhịn ăn.

Vòng xoáy này có thể gây tổn hại cả thể chất lẫn tinh thần. Người bệnh có nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải, tổn thương đường tiêu hóa, mòn men răng, rối loạn kinh nguyệt và các vấn đề tâm thần đi kèm.

Đáng lưu ý, người mắc ăn vô độ tâm thần có thể sở hữu cân nặng bình thường, thậm chí thừa cân. Vì vậy, gia đình không nên chỉ dựa vào vóc dáng để đánh giá tình trạng sức khỏe.

Hình minh hoạ được tạo bởi AI

Các dấu hiệu cần chú ý gồm thường xuyên vào nhà vệ sinh ngay sau bữa ăn, ăn lén hoặc giấu thức ăn, nhịn ăn kéo dài, tập luyện quá mức vì sợ tăng cân; đồng thời xuất hiện mệt mỏi, chóng mặt, rối loạn kinh nguyệt, tuyến mang tai sưng hoặc răng bị mòn.

Khi những biểu hiện này lặp lại, người bệnh cần được thăm khám chuyên khoa tâm thần để đánh giá và điều trị phù hợp.

Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện ngất xỉu, đau ngực, đánh trống ngực, khó thở, co giật, lú lẫn, yếu cơ nghiêm trọng hoặc nôn ra máu. Nếu người bệnh có ý định tự sát hoặc nguy cơ tự gây thương tích, cần bảo đảm an toàn và tìm kiếm hỗ trợ cấp cứu kịp thời.

Lắng nghe thay vì phán xét

Theo các bác sĩ Viện Sức khỏe Tâm thần, điều trị ăn vô độ tâm thần cần phối hợp giữa chuyên khoa tâm thần, tâm lý và dinh dưỡng. Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định thuốc, liệu pháp tâm lý và các biện pháp hỗ trợ khác.

Gia đình đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục. Thay vì trách móc, chê bai cân nặng hoặc yêu cầu người bệnh tự kiểm soát, người thân nên lắng nghe, tránh tạo thêm áp lực về ngoại hình và khuyến khích họ tìm kiếm sự trợ giúp chuyên môn.

Ăn vô độ tâm thần không phải là sự yếu đuối hay thiếu ý chí. Phát hiện sớm, điều trị phù hợp và nhận được sự đồng hành của gia đình có thể giúp người bệnh cải thiện sức khỏe, từng bước trở lại cuộc sống bình thường.