Một điểm quan trọng cần lưu ý là hiệu quả của probiotic mang tính đặc hiệu theo từng chủng. Kết quả nghiên cứu của một chủng không thể ngoại suy cho chủng khác, ngay cả khi cùng loài.

Cơ chế tác động: Cân bằng hệ vi sinh và tăng cường hàng rào bảo vệ

Probiotic giúp khôi phục và duy trì sự cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Các vi sinh vật có lợi này cạnh tranh với vi khuẩn gây hại về vị trí bám dính và nguồn dinh dưỡng, đồng thời củng cố hàng rào niêm mạc ruột, hạn chế sự xâm nhập của vi khuẩn và độc tố.

Ngoài ra, một số chủng còn có khả năng điều hòa miễn dịch, tạo ra các chất chuyển hóa có lợi, góp phần giảm viêm và duy trì môi trường ruột ổn định.

Vai trò trong các bệnh lý tiêu hóa

Probiotic được nghiên cứu nhiều trong một số bệnh lý tiêu hóa phổ biến như tiêu chảy liên quan kháng sinh (AAD), nhiễm Clostridioides difficile (CDI), hội chứng ruột kích thích (IBS) và bệnh viêm ruột (IBD).

Theo hướng dẫn năm 2020 của Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ (AGA), hiện chưa có đủ bằng chứng để khuyến cáo sử dụng probiotic thường quy cho hầu hết bệnh lý tiêu hóa. Tuy vậy, ở một số tình huống cụ thể, lợi ích của probiotic đã được ghi nhận:

Tiêu chảy liên quan kháng sinh (AAD): Sử dụng probiotic có thể giúp giảm nguy cơ khoảng 30-40% so với giả dược. Hai chủng có hiệu quả ổn định là Lactobacillus rhamnosus GG và Saccharomyces boulardii.

Nhiễm Clostridioides difficile (CDI): Chưa được khuyến cáo sử dụng thường quy do chất lượng bằng chứng còn không đồng nhất.

Hội chứng ruột kích thích (IBS): Bacillus coagulans cho thấy hiệu quả trong cải thiện triệu chứng tổng thể, đặc biệt là đau bụng và đầy hơi (với liệu trình khoảng 8 tuần).

Viêm loét đại tràng (UC): Các chế phẩm đa chủng như VSL#3 cho thấy tỷ lệ đáp ứng và thuyên giảm cao hơn so với giả dược, đồng thời không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng.

Vai trò ngoài đường tiêu hóa

Không chỉ dừng lại ở hệ tiêu hóa, probiotic còn được nghiên cứu trong một số bệnh lý khác:

Nhiễm trùng đường hô hấp: Có thể giúp giảm nguy cơ và rút ngắn thời gian mắc bệnh nhờ tăng cường miễn dịch niêm mạc, tuy nhiên mức độ bằng chứng ở mức trung bình.

Bệnh dị ứng: Một số chủng như Lactobacillus rhamnosus GG có thể cải thiện triệu chứng viêm mũi dị ứng và hỗ trợ phòng ngừa viêm da cơ địa ở trẻ nguy cơ cao, song hiệu quả còn phụ thuộc từng chủng và chỉ mang tính bổ trợ.

Khuyến cáo cho nhân viên y tế

Nhận thức rõ tính đặc hiệu theo chủng của probiotic, tránh ngoại suy kết quả giữa các chủng

Lựa chọn sản phẩm dựa trên bằng chứng khoa học, phù hợp với từng chỉ định và đối tượng

Thận trọng khi sử dụng cho bệnh nhân suy giảm miễn dịch, người bệnh nặng hoặc trẻ sinh non

Giải thích rõ cho người bệnh: probiotic chỉ là liệu pháp hỗ trợ, không thay thế điều trị chuẩn

Khuyến cáo cho người bệnh

Hiểu đúng vai trò hỗ trợ của probiotic, không tự ý thay thế thuốc điều trị

Kiên trì sử dụng từ 2-3 tuần để đánh giá hiệu quả

Lựa chọn sản phẩm có ghi rõ chủng vi sinh và số lượng khuẩn lạc

Tuân thủ đúng hướng dẫn bảo quản để đảm bảo chất lượng sản phẩm

Hiện nay, một số chế phẩm probiotic đang được sử dụng tại Bệnh viện Bạch Mai gồm: Enterogermina (Bacillus clausii), Normagut và Bolabio (Saccharomyces boulardii).

Việc sử dụng probiotic trong thực hành lâm sàng cần được cân nhắc kỹ lưỡng, dựa trên bằng chứng khoa học và đặc điểm từng người bệnh, nhằm tối ưu hiệu quả và đảm bảo an toàn.

Nguồn tham khảo: US Pharmacist (12/12/2025)