Hiểu đúng để phòng bệnh hiệu quả

Những năm gần đây, sốt xuất huyết Dengue tại Việt Nam có xu hướng gia tăng theo chu kỳ, xen kẽ những năm số mắc cao. Tuy nhiên, ngoài yếu tố chu kỳ, các chuyên gia cho rằng còn nhiều yếu tố tác động như thời tiết nóng lên, mưa thất thường, đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư cao, nhiều vật chứa nước trong khu dân cư và ý thức phòng bệnh chưa đồng đều.

Những yếu tố này khiến dịch có thể xuất hiện sớm hơn, kéo dài hơn và khó kiểm soát nếu các biện pháp phòng bệnh không được duy trì thường xuyên.

Thực tế tại Hà Nội đã bắt đầu ghi nhận các ca mắc sốt xuất huyết Dengue, khoảng 210 ca từ đầu năm. Trong khi đó, tại Thành phố Hồ Chí Minh và khu vực phía Nam, số ca bệnh cũng gia tăng nhanh, diễn biến phức tạp. Theo Bộ Y tế Việt Nam, từ đầu năm 2026 đến nay, cả nước ghi nhận khoảng 32.000 trường hợp mắc sốt xuất huyết Dengue, với số ca xuất hiện sớm ngay từ những tháng đầu năm, tập trung chủ yếu tại các tỉnh, thành phía Nam.

Điều đáng lo ngại là vẫn còn không ít người dân chưa hiểu đầy đủ về bệnh. Nhiều người cho rằng muỗi truyền bệnh chỉ sinh sản ở nơi nước bẩn. Trên thực tế, muỗi vằn thường đẻ trứng trong các dụng cụ chứa nước sạch hoặc tương đối sạch như chum, vại, lọ hoa, xô chậu, khay nước tủ lạnh, lốp xe cũ và các vật dụng quanh nhà.

Một sai lầm khác là trông chờ hoàn toàn vào phun hóa chất. Trong khi đó, biện pháp bền vững nhất vẫn là loại bỏ nơi muỗi sinh sản, diệt lăng quăng, bọ gậy hằng tuần. Ngoài ra, muỗi vằn thường đốt người vào ban ngày, vì vậy việc phòng muỗi đốt cần thực hiện cả ban ngày, không chỉ ban đêm.

Sốt xuất huyết Dengue có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Trẻ em vẫn là nhóm dễ mắc, nhưng hiện nay ngày càng ghi nhận nhiều ca bệnh ở người lớn với diễn biến phức tạp hơn, đặc biệt ở những người có bệnh nền như tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường hoặc thừa cân, béo phì.

Trên thực tế, bệnh có thể khởi phát với các triệu chứng giống cảm cúm hoặc sốt virus thông thường như sốt, mệt mỏi, đau đầu; một số trường hợp có thể nổi mẩn, phát ban. Ở trẻ nhỏ, đôi khi chỉ biểu hiện sốt, ăn bú kém. Tuy nhiên, sau vài ngày, bệnh có thể chuyển nhanh sang giai đoạn nguy hiểm với các biến chứng như sốc, xuất huyết nặng, thậm chí suy đa tạng nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời.

Vì vậy, người dân tuyệt đối không tự ý điều trị tại nhà hoặc truyền dịch tùy tiện.

Tiêm vắc-xin: Hướng phòng bệnh chủ động

Bên cạnh kiểm soát muỗi truyền bệnh, tiêm vắc-xin là giải pháp phòng bệnh chủ động được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị tại các khu vực có dịch tễ sốt xuất huyết Dengue.

Hiện nay, vắc-xin Qdenga (TAK-003) đã được phê duyệt tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có Việt Nam. Đây là vắc-xin sống giảm độc lực, có khả năng phòng ngừa cả 4 týp virus Dengue.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới và hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam, vắc-xin Qdenga được chỉ định cho người từ 4 tuổi trở lên sống tại khu vực có dịch tễ sốt xuất huyết Dengue, kể cả người đã từng mắc bệnh. Liều dùng 0,5 mL/lần, tiêm dưới da, gồm 2 mũi cách nhau 3 tháng.

Việc tiêm vắc-xin cần có sự tư vấn và chỉ định của bác sĩ để đảm bảo an toàn, hiệu quả. Một số đối tượng như phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú; người suy giảm miễn dịch nặng; người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng với thành phần vắc-xin cần được đánh giá kỹ trước khi tiêm.

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh có thể phòng ngừa, nhưng hiệu quả chỉ đạt được khi mỗi người chủ động hành động từ sớm, thay vì chờ dịch bùng phát: nhận biết sớm triệu chứng, không tự ý điều trị tại nhà, diệt muỗi - diệt lăng quăng thường xuyên và chủ động tiêm phòng khi đủ điều kiện.