Zona thần kinh (Herpes zoster) xảy ra khi virus Varicella-zoster - virus gây bệnh thủy đậu - tái hoạt động sau nhiều năm “ngủ yên” trong các hạch thần kinh.

Ở người lớn tuổi, hệ miễn dịch suy giảm theo thời gian khiến khả năng kiểm soát virus kém đi, vì vậy nguy cơ mắc Zona tăng theo tuổi. Tuy nhiên, tuổi tác không phải yếu tố nguy cơ duy nhất.

Bệnh nền cũng làm tăng nguy cơ mắc Zona

Các nghiên cứu cho thấy, người mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, COPD, bệnh thận mạn, hen phế quản và bệnh gan mạn đều có tỷ lệ mắc Zona cao hơn nhóm không có các bệnh lý này. Mức tăng nguy cơ dao động khoảng 41-65%. Nguy cơ này còn cao hơn rõ rệt ở những người suy giảm hoặc rối loạn miễn dịch. Ngoài ra, nhóm ghép tạng hoặc ghép tế bào gốc tỷ lệ mắc Zona cũng không hề nhỏ.

Theo bác sĩ Viện Y học nhiệt đới - Bệnh viện Bạch Mai, sau khi một người mắc thủy đậu, virus Varicella-zoster không biến mất hoàn toàn mà tồn tại suốt đời trong các hạch thần kinh. Bình thường, hệ miễn dịch giữ vi rút ở trạng thái bất hoạt. Khi khả năng miễn dịch suy giảm do tuổi tác, bệnh mạn tính, ung thư, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc các bệnh lý ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, vi rút có thể tái hoạt và gây Zona.

“Vì vậy, không nên nghĩ Zona chỉ là bệnh của người cao tuổi. Những người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch cần đặc biệt lưu ý nguy cơ mắc bệnh cũng như nguy cơ diễn biến nặng và biến chứng, để có biện pháp theo dõi, dự phòng phù hợp”, bác sĩ khuyến cáo.

Zona không chỉ gây đau kéo dài

Biến chứng được nhiều người biết đến nhất là đau thần kinh sau Zona. Cơn đau có thể kéo dài nhiều tuần, nhiều tháng, thậm chí lâu hơn sau khi tổn thương ngoài da đã lành, ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ và chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, zona còn có thể gây nhiều biến chứng khác.

Nếu tổn thương xuất hiện ở vùng mắt, người bệnh có nguy cơ viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, suy giảm thị lực, thậm chí mất thị lực. Bệnh cũng có thể gây bội nhiễm da, để lại sẹo; một số trường hợp gặp biến chứng thần kinh như viêm não, viêm màng não, viêm tủy hoặc tổn thương các dây thần kinh sọ.

Đáng lưu ý, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy Zona có liên quan với nguy cơ xuất hiện các biến cố tim mạch cấp trong thời gian sau mắc bệnh. Một phân tích trên khoảng 7,9 triệu người ghi nhận nguy cơ đột quỵ tăng khoảng 34% trong vòng 3 tháng sau Zona. Một nghiên cứu khác trên hơn 2,1 triệu người trưởng thành cho thấy nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng khoảng 35% trong vòng 30 ngày sau mắc Zona.

Không chủ quan khi xuất hiện đau rát, mụn nước

Các bác sĩ Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai khuyến cáo, khi xuất hiện các biểu hiện như đau, rát, bỏng buốt hoặc tăng cảm giác ở một vùng da, sau đó nổi các cụm mụn nước thường khu trú một bên cơ thể, người dân nên đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm.

Đặc biệt, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính, ung thư, HIV, bệnh tự miễn, người ghép tạng hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch không nên tự mua thuốc điều trị hoặc đắp các loại lá, thuốc dân gian lên vùng tổn thương.

Việc phát hiện sớm giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh, chỉ định điều trị phù hợp và hạn chế nguy cơ biến chứng.

Theo bác sĩ, bên cạnh nhận biết sớm và điều trị đúng, chủ động dự phòng Zona ở các nhóm nguy cơ cao cũng là vấn đề cần được quan tâm. Người dân, đặc biệt là người lớn tuổi và người có bệnh nền, nên trao đổi với bác sĩ về các biện pháp dự phòng phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.

Tiêm phòng vắc xin Zona thần kinh là một trong những biện pháp phòng bệnh chủ động, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và giảm đáng kể biến chứng đau thần kinh. “Vắc xin Zona không phải là vắc xin thủy đậu và không thay thế cho nhau”

Zona thần kinh vì thế không đơn thuần là một đợt phát ban đau rát ngoài da. Với những người có tuổi, mắc bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch, đây có thể là bệnh lý kéo theo nhiều biến chứng ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.