Không chỉ là diễn đàn chuyên môn, hội thảo còn phát đi thông điệp mạnh mẽ về một “thế hệ không thuốc lá”, trong bối cảnh thuốc lá điện tử và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới đang len lỏi ngày càng sâu vào giới trẻ Việt Nam.

Cũng tại chương trình, Bệnh viện Bạch Mai đã thực hiện ký cam kết “Cơ sở y tế Không khói thuốc lá”, thể hiện quyết tâm cao trong việc xây dựng môi trường khám chữa bệnh xanh sạch, an toàn, bảo vệ sức khoẻ cộng động

Thuốc lá – “điểm đen” của sức khỏe cộng đồng

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Vũ Văn Giáp – Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai nhấn mạnh, thuốc lá không chỉ là vấn đề của riêng người hút mà đang trở thành gánh nặng sức khỏe quốc gia.

Ông cho biết, các bệnh lý do hút thuốc và hít phải khói thuốc gây ra vô cùng nặng nề như đột quỵ não, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản, bệnh tim thiếu máu cục bộ, nhiều loại ung thư… Thậm chí, tác hại của thuốc lá còn ảnh hưởng tới cả thế hệ tương lai ngay từ trong bào thai thông qua chất lượng tinh trùng, trứng và môi trường phát triển của thai nhi.

“Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc mà Đảng và Nhà nước đang hướng tới chỉ có thể thành công khi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, có đủ sức khỏe thể chất, tinh thần và năng lực sáng tạo để cống hiến cho đất nước,” PGS.TS Vũ Văn Giáp nói.

PGS.TS Vũ Văn Giáp – Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai nhấn mạnh, thuốc lá không chỉ là vấn đề của riêng người hút mà đang trở thành gánh nặng sức khỏe quốc gia.

Theo lãnh đạo Bệnh viện Bạch Mai, Việt Nam cần những bước đi quyết liệt hơn trong kiểm soát thuốc lá, tương tự xu hướng lập pháp đang diễn ra trên thế giới.

Ông dẫn chứng việc Quốc hội Anh vừa thông qua đạo luật cấm bán thuốc lá vĩnh viễn cho những người sinh từ ngày 1/1/2009 trở đi. Tại Việt Nam, Bệnh viện Bạch Mai đang phối hợp với Bộ Y tế, Quỹ Phòng chống tác hại của thuốc lá cùng WHO xây dựng đề xuất: công dân sinh từ ngày 1/1/2010 trở đi sẽ không bao giờ được phép mua hoặc sử dụng thuốc lá.

“Đây là bước đi mang tính lịch sử nhằm bảo vệ thế hệ trẻ khỏi sự lệ thuộc nicotine và các hệ lụy sức khỏe lâu dài,” ông nhấn mạnh.

WHO: Thuốc lá và nicotine đang được “thiết kế” để hấp dẫn giới trẻ

Tại hội thảo, Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam cho rằng chủ đề Ngày Thế giới Không Thuốc lá năm nay “Unmask the appeal – Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo” đã phản ánh đúng bản chất của ngành công nghiệp thuốc lá hiện đại.

“Thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotine đang được thiết kế để hấp dẫn người trẻ, khiến họ thử sử dụng, rồi nghiện và lệ thuộc lâu dài,” bà nói.

Theo đại diện WHO, nhiều quốc gia đang chuyển từ tư duy “kiểm soát thuốc lá” sang mục tiêu “chấm dứt đại dịch thuốc lá” (tobacco endgame). WHO đánh giá cao những bước đi mạnh mẽ của Việt Nam trong việc cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025 và cải cách chính sách thuế thuốc lá.

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam phát biểu tại hội thảo

Tiến sĩ Angela Pratt dẫn số liệu dự báo: nếu lộ trình tăng thuế thuốc lá được thực hiện hiệu quả, đến năm 2031 Việt Nam có thể giảm khoảng 2,1 triệu người hút thuốc và cứu sống hơn 700.000 người trong những thập kỷ tới. Bà cũng đặc biệt ủng hộ định hướng xây dựng “thế hệ không thuốc lá” tại Việt Nam.

“Hãy tưởng tượng một Việt Nam không khói thuốc – nơi thanh thiếu niên lớn lên khỏe mạnh hơn, sống lâu hơn và có tương lai tốt đẹp hơn. Đó là món quà sức khỏe quý giá dành cho thế hệ trẻ,” bà chia sẻ.

Thuốc lá điện tử: “Không hề an toàn như quảng cáo”

Một trong những nội dung được quan tâm nhất tại hội thảo là sự gia tăng đáng báo động của thuốc lá điện tử trong giới trẻ. Theo các số liệu điều tra, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở học sinh 13–17 tuổi đã tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023. PGS.TS. Phan Thu Phương, Viện trưởng Viện Hô hấp Bạch Mai, Bệnh viện Bạch Mai cho rằng đây là tín hiệu rất đáng lo ngại.

“Thanh thiếu niên là nhóm tuổi chưa hoàn thiện đầy đủ về nhận thức và tâm lý, rất dễ bị tác động bởi quảng cáo, xu hướng và sự tò mò. Những chính sách kiểm soát thuốc lá mạnh mẽ hiện nay là hoàn toàn cần thiết để bảo vệ thế hệ trẻ,” bà nói.

Trước quan điểm cho rằng thuốc lá điện tử “ít hại hơn” hay có thể hỗ trợ cai thuốc, PGS.TS. Phan Thu Phương khẳng định đây là nhận thức sai lầm.

“Các nhà sản xuất thường đánh vào tâm lý muốn né tránh tác hại của thuốc lá truyền thống để quảng bá thuốc lá thế hệ mới. Nhưng thực tế, những sản phẩm này không hề an toàn,” bà nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, dù xuất hiện chưa lâu, thuốc lá điện tử đã được ghi nhận gây nhiều tác động nguy hiểm lên tim mạch, hô hấp, thần kinh, miễn dịch và sức khỏe tâm thần. Nhiều dạng tổn thương mới thậm chí chưa từng xuất hiện ở thuốc lá truyền thống.

TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cho biết Việt Nam đang đi rất đúng hướng khi Luật phòng chống tác hại thuốc lá sửa đổi năm nay bao gồm hai giải pháp: 1) Không tạo ra người hút thuốc lá mới (cấm người sinh từ năm 2010 trở đi hút thuốc lá và cấm bán cho đối tượng này), 2) Quyết liệt các biện pháp để giúp người đang hút thuốc lá bỏ hoặc giảm càng nhiều càng tốt.

Đặc biệt ông chia sẻ, trong khi cả đất nước, cả dân tộc luôn nêu cao tinh thần và phấn đấu bằng mọi cách để “Trẻ em hôm nay – thế giới ngày mai” thì các tập đoàn thuốc lá trên thế giới lại đã và đang làm điều ngược lại, chống lại công cuộc bảo vệ thế hệ tương lai của đất nước chúng ta. Các tập đoàn thuốc lá toàn cầu họ tuyên bố phương châm chỉ đạo và hành động như “Trẻ em hôm nay là những khách hàng hút thuốc tiềm năng của ngày mai. Hầu hết những người hút thuốc lá hiện tại đã bắt đầu hút thuốc lá ngay từ rất trẻ”. Hoặc “Chúng ta (tập đoàn thuốc lá) muốn những người nam giới, nữ giới ở trường học hút thuốc lá. Họ tạo ra phong cách và bắt trước nhau rất nhanh. Chúng ta bán thuốc lá cho họ thì họ sẽ trở thành khách hàng suốt đời của chúng ta”.

Như vậy, Việt Nam cấm các thế hệ trẻ, thế hệ tương lai hút thuốc lá và cấm bán thuốc lá cho các đối tượng thuộc các thế hệ trẻ và tương lai lại càng đúng đắn.

Cai nghiện thuốc lá phải được xem là điều trị bệnh mạn tính

Các báo cáo chuyên môn tại hội thảo cũng cho thấy, nghiện thuốc lá không đơn thuần là một thói quen mà là một bệnh lý rối loạn hành vi – tâm lý có mã bệnh chính thức, mang tính mạn tính, cần được điều trị và theo dõi lâu dài.

PGS.TS Phan Thu Phương cho biết, theo khuyến cáo của WHO, mọi nhân viên y tế tuyến cơ sở cần hỏi về tình trạng hút thuốc trong mỗi lần khám và đưa ra tư vấn ngắn cho người bệnh. “Chỉ một lời khuyên ngắn từ nhân viên y tế cũng có thể giúp tăng đáng kể tỷ lệ cai thuốc thành công,” bà nói.

Mô hình AAC (Ask – Advise – Connect), tức Hỏi – Khuyên – Kết nối được WHO khuyến cáo triển khai tại tuyến y tế cơ sở nhằm hỗ trợ người hút thuốc tiếp cận nhanh với các dịch vụ cai nghiện.

Theo ThS. Bùi Thị Thu Hà – đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, cơ sở y tế đóng vai trò then chốt trong phòng chống tác hại thuốc lá, từ xây dựng môi trường không khói thuốc, sàng lọc người hút thuốc, tư vấn cai nghiện đến truyền thông giáo dục sức khỏe cộng đồng. “Phòng chống tác hại của thuốc lá không chỉ là nhiệm vụ pháp lý mà còn là trách nhiệm đạo đức của cơ sở y tế,” bà nhấn mạnh.

Hướng tới một thế hệ không thuốc lá

Khép lại hội thảo, các chuyên gia đều thống nhất rằng cuộc chiến chống thuốc lá cần sự vào cuộc của toàn xã hội – từ nhà quản lý, ngành y tế, gia đình, nhà trường cho tới chính mỗi người dân.

Thông điệp “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo” không chỉ nhằm cảnh báo về những chiêu thức tiếp thị của ngành công nghiệp thuốc lá, mà còn là lời nhắc mạnh mẽ rằng: đằng sau vẻ ngoài hiện đại, thời thượng của thuốc lá điện tử hay các sản phẩm nicotine mới vẫn là nguy cơ nghiện ngập, bệnh tật và tử vong.

“Đầu tư cho cai nghiện thuốc lá chính là đầu tư cho tương lai sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của đất nước,” PGS.TS Phan Thu Phương nói.