Đáng sợ hơn, sự chủ quan, thiếu hiểu biết của người bệnh không chỉ đe dọa tính mạng của chính họ mà còn có thể lây sang vợ, chồng, con cái, các thế hệ sau và cả cộng đồng. Một gia đình không tầm soát, không tiêm phòng và không điều trị đúng có thể trở thành một chuỗi lây nhiễm kéo dài qua nhiều năm.

TS.BS Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai tư vấn cho người bệnh viêm gan và thân nhân

Hai mươi năm bỏ điều trị và cái giá quá đắt

Bệnh nhân nam, 53 tuổi, phát hiện viêm gan B trong một lần bị ốm cách đây khoảng 20 năm. Sau một đợt uống thuốc kháng vi rút, thấy cơ thể khỏe lại bình thường, ông cho rằng bệnh đã khỏi nên không tái khám, không xét nghiệm định kỳ và cũng không tiếp tục điều trị. Nhưng cảm giác khỏe mạnh không đồng nghĩa vi rút đã biến mất.

Hai mươi năm sau, khi mệt mỏi kéo dài, ăn uống kém, bụng ngày càng khó chịu vì dịch, người bệnh mới trở lại bệnh viện. Kết quả thăm khám cho thấy ông đã bị xơ gan nặng, cổ trướng, giãn tĩnh mạch thực quản, nhiễm trùng dịch ổ bụng, thể trạng suy kiệt và phải lọc máu.

Người bệnh viêm gan giai đoạn nặng cần sự hỗ trợ của máy móc tại phòng ICU

“Trước đây tôi cứ nghĩ hết mệt, ăn uống bình thường là bệnh đã khỏi. Không ngờ bệnh vẫn âm thầm tiến triển đến mức này”, người bệnh chia sẻ.

Nỗi đau chưa dừng lại ở đó. Trong suốt nhiều năm, vợ và các con ông không được xét nghiệm, đánh giá miễn dịch hay tiêm phòng đầy đủ. Khi được tầm soát, các thành viên trong gia đình cũng phát hiện nhiễm vi rút viêm gan B.

Người vợ nghẹn ngào: “Chúng tôi chỉ nghĩ bệnh của ai thì chữa người đó, không biết cả gia đình đều cần được kiểm tra và bảo vệ. Bây giờ tôi không chỉ lo cho chồng mà còn lo cho tương lai của các con, các cháu”.

Từ một bệnh lý từng có cơ hội được kiểm soát, sự chủ quan đã khiến người đàn ông phải đối mặt với những biến chứng nguy hiểm, đồng thời kéo cả gia đình vào vòng xoáy bệnh tật.

Cùng nhiễm từ mẹ, hai anh em nhận hai bản án

Tại Nam Định, hai anh em trai trong một gia đình đều bị nhiễm viêm gan B từ mẹ. Cùng mang vi rút nhưng cách đối diện với bệnh đã đưa họ đến hai kết quả hoàn toàn khác nhau.

Người anh vô tình phát hiện bệnh sớm qua một lần kiểm tra sức khỏe, tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ. Anh chủ động đưa vợ đi xét nghiệm, tiêm vắc xin khi chưa có miễn dịch và thực hiện đầy đủ biện pháp dự phòng cho các con. Nhờ đó, sức khỏe của anh duy trì ổn định, vợ và các con không bị lây nhiễm.

Nhiều người bệnh viêm gan vì thiếu hiểu biết, chủ quan đến viện giai đoạn đã muộn

Người em lại không biết mình mang vi rút. Đến năm 45 tuổi, khi mệt mỏi, chán ăn và vàng da, anh mới đi khám rồi “té ngửa” khi biết mình mắc viêm gan B. Kết quả tầm soát sau đó cho thấy vợ và con trai anh cũng đã nhiễm bệnh.

“Điều khiến tôi ân hận nhất là không biết bệnh để phòng cho vợ con. Bây giờ tôi hiểu rằng chỉ cần một người chủ quan, cả gia đình đều có thể phải gánh hậu quả”, người bệnh nói.

Sau quá trình điều trị tại Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, Bệnh viện Bạch Mai, sức khỏe của anh dần cải thiện. Vợ và con trai cũng được đưa vào quản lý, theo dõi và điều trị kịp thời.

Hai anh em cùng bị nhiễm vi rút từ mẹ nhưng có hai “bản án” khác nhau. Ranh giới giữa hai kết cục ấy chính là sự hiểu biết và hành động kịp thời.

Vàng da, vàng mắt thường gặp trong viêm gan nhưng không phải người bệnh nào cũng có dấu hiệu này

Không vàng da vẫn có thể mắc bệnh nặng

Theo TS.BS Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, Bệnh viện Bạch Mai, viêm gan B đặc biệt nguy hiểm vì bệnh thường tiến triển kín đáo. Vàng da, vàng mắt không phải dấu hiệu bắt buộc. Nhiều người chỉ mệt mỏi, ăn không ngon, ngủ kém; thậm chí hoàn toàn không có triệu chứng cho đến khi gan đã tổn thương nặng.

“Người bệnh không thể dựa vào cảm giác khỏe mạnh để cho rằng vi rút đã hết hoặc gan không còn bị tổn thương. Khi xuất hiện cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa, vàng da hay suy kiệt, bệnh có thể đã ở giai đoạn rất muộn”, TS.BS Đỗ Văn Thành cảnh báo.

Để xác định bệnh đang ở giai đoạn nào, có cần điều trị hay không và nguy cơ lây nhiễm ra sao, người bệnh cần được đánh giá chức năng gan, đo tải lượng vi rút HBV DNA, mức độ xơ hóa gan và nguy cơ ung thư gan theo chỉ định chuyên khoa.

Đặc biệt, người bệnh không được tự ý ngừng thuốc kháng vi rút khi không có tư vấn của bác sĩ mặc dù thấy cơ thể hoàn toàn bình thường. Việc bỏ dở điều trị có thể khiến vi rút bùng phát hoạt động trở lại, tổn thương gan tiếp tục tiến triển và làm tăng nguy cơ biến chứng. Thậm chí, vi rút phát triển đột biến, kháng thuốc dẫn đến việc điều trị trở nên đặc biệt khó khăn.

Các bác sĩ Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai cho biết một trong những “điểm gãy” đáng lo ngại hiện nay là nhiều người đã phát hiện nhiễm viêm gan B nhưng không tiếp tục đánh giá tải lượng vi rút, mức độ xơ hóa hoặc không quay lại tái khám. Trong khi đó, bệnh vẫn có thể âm thầm tiến triển ngay cả khi người bệnh thấy khỏe và men gan chưa tăng rõ rệt.

Cắt đứt nguồn lây trước khi quá muộn

Viêm gan B lây chủ yếu qua đường máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con. Trong đó, lây truyền từ mẹ sang con đặc biệt nguy hiểm bởi trẻ nhiễm vi rút trong giai đoạn sơ sinh có nguy cơ cao trở thành người mang vi rút mạn tính.

Điều đó đồng nghĩa vi rút có thể tồn tại trong cơ thể trẻ suốt nhiều năm, gây xơ gan, suy gan, ung thư gan và tiếp tục lây truyền khi trẻ trưởng thành, trở thành nguồn bệnh cho một gia đình trong tương lai.

Tuy nhiên, chuỗi lây truyền này hoàn toàn có thể được cắt đứt. Phụ nữ mang thai cần xét nghiệm viêm gan B, đánh giá tải lượng vi rút và điều trị dự phòng khi có chỉ định. Trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm vi rút phải được tiêm vắc xin viêm gan B và huyết thanh kháng viêm gan B càng sớm càng tốt sau sinh.

Khi một người được phát hiện nhiễm viêm gan B, vợ, chồng, con cái và những người có nguy cơ trong gia đình cần được xét nghiệm sàng lọc. Người chưa nhiễm và chưa có kháng thể bảo vệ phải được tiêm vắc xin đầy đủ; người đã nhiễm cần được quản lý, theo dõi và điều trị theo chỉ định.

Viêm gan B nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa và kiểm soát. Điều đáng sợ nhất là không biết mình mắc bệnh, biết nhưng không điều trị, bỏ dở điều trị, hoặc có người thân nhiễm vi rút mà cả gia đình vẫn không tầm soát.

Đừng đợi đến khi bụng đầy dịch, xuất huyết, suy gan hay ung thư gan mới đi khám. Đừng chờ đến khi vợ, chồng và con cái cùng nhận kết quả dương tính mới nghĩ đến phòng ngừa. Phát hiện sớm để bảo vệ một người. Tầm soát để bảo vệ một gia đình và cả cộng đồng. Tiêm phòng và điều trị đúng để cắt đứt nguồn lây cho cả thế hệ tương lai.