Liên tiếp điều trị hiệu quả các ca sốt rét ác tính

Sau 2 ca sốt rét ác tính được điều trị thành công hồi cuối tháng 6, đầu tháng 7, những ngày qua, Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai tiếp tục tiếp nhận các trường hợp sốt rét từng sinh sống, làm việc tại châu Phi - khu vực bệnh sốt rét vẫn lưu hành mạnh. Trong đó, có những trường hợp diễn biến nặng do P. falciparum, loại ký sinh trùng gây bệnh sốt rét nguy hiểm nhất ở người.

Đáng chú ý là nam người bệnh 32 tuổi, quê Thanh Hóa, từng làm việc tại Angola từ tháng 7/2024 đến tháng 7/2025. Sau khi trở về Việt Nam, người bệnh làm việc tại Hà Tĩnh và gần đây chuyển ra đảo Cát Hải, Hải Phòng. Người bệnh không đi nước ngoài trong thời gian gần đây.

Từ ngày 5/8, người bệnh bắt đầu sốt cao, rét run, mệt mỏi, mỗi ngày xuất hiện 2-3 cơn sốt. Tình trạng ngày càng nặng, người bệnh phải qua nhiều cơ sở y tế.

Tại Hải Phòng, kết quả xét nghiệm và soi ký sinh trùng sốt rét phát hiện P. falciparum với số lượng nhiều. Đáng lo ngại, người bệnh đã tụt huyết áp, tiểu cầu giảm sâu, được chẩn đoán sốt rét do P. falciparum, sốc nhiễm khuẩn. Do không có thuốc điều trị đặc hiệu, người bệnh nhanh chóng được chuyển đến Bệnh viện Bạch Mai.

Tiêu bản ký sinh trùng sốt rét P. falciparum của người bệnh trên phiến kính

Tại thời điểm vào Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, mật độ ký sinh trùng sốt rét trong máu rất cao. Người bệnh được chẩn đoán sốt rét ác tính do P. falciparum kèm suy thận, suy gan, cần hồi sức và điều trị đặc hiệu khẩn trương.

Đến ngày 11/8, người bệnh đã giảm sốt, tỉnh táo, tình trạng lâm sàng cải thiện rõ.

Trước đó, Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai cũng điều trị một nữ người bệnh 23 tuổi, quê Nghệ An, từng sinh sống và làm việc tại Nigeria.

Sáu ngày trước khi vào viện, người bệnh từng đi khám tại châu Phi vì sốt cao 38,8-39 độ C, rét run, vã mồ hôi và được chẩn đoán sốt rét do P. falciparum nhưng điều trị chưa đầy đủ.

Ngày 1/8, sau khi về Việt Nam và đến khám tại Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai với biểu hiện mệt tăng, phù hai chân, tiểu đỏ, người bệnh được chỉ định nhập viện. Sau quá trình theo dõi, điều trị, người bệnh hồi phục, sức khỏe ổn định và đã được ra viện.

Những trường hợp này một lần nữa cho thấy, dù sốt rét hiện không còn phổ biến tại nhiều địa phương của Việt Nam, các ca bệnh ngoại lai ở những người từng sinh sống tại vùng lưu hành sốt rét vẫn có thể xuất hiện và diễn biến nhanh, nặng nếu không được chẩn đoán sớm.

Theo báo cáo của đại diện Tổ chức Y tế Thế giới, tại Việt Nam hiện có hơn chục trường hợp mắc sốt rét trong nước mỗi năm. Tuy nhiên, có hơn 100 ca sốt rét ngoại lai do người bệnh từng sống và làm việc tại các quốc gia lưu hành sốt rét, chủ yếu ở châu Phi.

Vượt hơn 1.700 km trong đêm để thuốc đến với người bệnh

Không chỉ điều trị người bệnh tại Bạch Mai, những ngày qua, các thầy thuốc của Bệnh viện còn tham gia một cuộc chạy đua đặc biệt với khoảng cách hơn 1.700 km.

Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TPHCM tiếp nhận một trường hợp sốt rét ác tính cần sử dụng Artesunate khẩn cấp. Tuy nhiên, nguồn thuốc tại khu vực phía Nam thời điểm đó đã hết.

Với sốt rét ác tính, thuốc đặc hiệu không đơn thuần là một lựa chọn điều trị. Thời điểm sử dụng thuốc có thể quyết định diễn biến và cơ hội sống của người bệnh. Qua kết nối giữa các cơ sở y tế, Bệnh viện Bạch Mai là một trong số ít đơn vị còn nguồn thuốc.

Ngay khi nhận được thông tin, Bệnh viện Bạch Mai khẩn trương làm thủ tục, chia sẻ thuốc Artesunate từ lô thuốc được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trao tặng vừa qua.

Từ Hà Nội, thuốc được chuyển vào TPHCM ngay trong đêm, vượt quãng đường hơn 1.700 km để kịp đến với người bệnh.

Sau khi được tiếp cận thuốc đặc hiệu, kết hợp điều trị tích cực và theo dõi sát, sức khỏe người bệnh tại TPHCM hiện đã hồi phục tốt, tình trạng ổn định.

Đừng bỏ qua tiền sử cư trú của người bệnh

Theo TS.BS Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, từ những ca bệnh vừa qua, yếu tố dịch tễ cần được đặc biệt lưu ý khi tiếp cận người bệnh sốt chưa rõ nguyên nhân là tiền sử cư trú và làm việc.

TS.BS Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng cùng các bác sĩ Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai thăm khám cho người bệnh

Trong thực hành lâm sàng, không nên chỉ hỏi người bệnh “gần đây có đi nước ngoài hay không”, mà cần khai thác kỹ xem họ đã từng sinh sống, lao động hoặc trở về từ châu Phi hay những vùng lưu hành sốt rét hay không.

Trường hợp nam người bệnh 32 tuổi là một ví dụ. Dù đã rời Angola hơn một năm và gần đây không đi nước ngoài, tiền sử từng sinh sống tại vùng lưu hành sốt rét vẫn là dữ kiện có giá trị để định hướng chẩn đoán.

Với những người từng sống hoặc làm việc tại châu Phi và các vùng có sốt rét lưu hành, khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, rét run, vã mồ hôi, mệt nhiều hoặc những biểu hiện bất thường, cần chủ động thông báo tiền sử dịch tễ cho bác sĩ và đến cơ sở y tế sớm.

Người bệnh cũng không nên tự điều trị hoặc tự ý dừng thuốc khi vừa hết sốt. Sốt rét cần được chẩn đoán đúng, điều trị đúng phác đồ và theo dõi đầy đủ.

Những ca bệnh liên tiếp tại Bạch Mai cùng hành trình đưa Artesunate vượt hơn 1.700 km trong đêm nhắc lại một thực tế: sốt rét có thể đã trở nên xa lạ với nhiều người Việt Nam, nhưng chưa hề biến mất.

Trong cuộc chiến với sốt rét ác tính, đôi khi cơ hội sống bắt nguồn từ việc hỏi đúng một câu về nơi người bệnh từng sinh sống, chẩn đoán đủ sớm và đưa đúng thuốc đến với người bệnh - dù khoảng cách là hơn 1.700 km hay xa hơn nữa.