Thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch: “Con dao hai lưỡi”

Các điểm kiểm soát miễn dịch (immune checkpoints) là cơ chế sinh lý quan trọng giúp điều hòa hệ miễn dịch, ngăn chặn phản ứng quá mức và bảo vệ các tế bào lành.

Cơ chế này hoạt động thông qua sự tương tác giữa các protein trên bề mặt tế bào T và các ligand tương ứng trên tế bào khác, bao gồm cả tế bào ung thư. Khi sự gắn kết xảy ra, tín hiệu ức chế được truyền vào tế bào T, làm giảm hoạt tính miễn dịch đồng nghĩa với việc có thể làm suy giảm khả năng tiêu diệt tế bào ung thư.

Thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch là các kháng thể đơn dòng, được sử dụng rộng rãi trong điều trị ung thư. Nhóm thuốc này “giải phóng phanh” của hệ miễn dịch, giúp tăng cường hoạt tính của tế bào T chống lại khối u.

Tuy nhiên, chính cơ chế này cũng có thể khiến hệ miễn dịch tấn công các mô lành, dẫn đến các biến cố bất lợi qua trung gian miễn dịch ở nhiều cơ quan trong cơ thể.

Hội chứng chồng lấp Triple M: Hiếm gặp nhưng nguy hiểm

Ba biến cố gồm viêm cơ tim, viêm cơ và nhược cơ đã được ghi nhận riêng lẻ ở người bệnh sử dụng ICI. Trong một số trường hợp, các bệnh lý này có thể xuất hiện đồng thời, tạo thành hội chứng chồng lấp Triple M.

Theo Medsafe, tính đến ngày 30/9/2025, New Zealand đã ghi nhận 3 ca bệnh mắc hội chứng này:

1 trường hợp nghi ngờ liên quan đến ipilimumab và nivolumab

2 trường hợp nghi ngờ liên quan đến pembrolizumab

Mặc dù hiếm gặp, hội chứng Triple M có thể đe dọa tính mạng, với tỷ lệ tử vong nội viện ước tính khoảng 40%.

Nhận diện sớm - yếu tố quyết định

Biểu hiện lâm sàng của hội chứng Triple M rất đa dạng, có thể từ nhẹ đến nặng, ảnh hưởng đồng thời nhiều cơ quan.

Các chuyên gia nhấn mạnh, việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời có ý nghĩa sống còn. Khi nghi ngờ một trong ba bệnh lý (viêm cơ tim, viêm cơ hoặc nhược cơ) ở người bệnh đang sử dụng thuốc ICI, cần chủ động tầm soát các rối loạn tự miễn đi kèm để tránh bỏ sót chẩn đoán.

Khuyến cáo cho nhân viên y tế

Theo dõi sát các biểu hiện bất thường ở người bệnh đang điều trị bằng ICI

Chủ động nghĩ đến hội chứng Triple M khi xuất hiện các triệu chứng liên quan đến cơ, tim hoặc thần kinh - cơ

Thực hiện tầm soát sớm các bệnh lý tự miễn đi kèm khi có nghi ngờ

Phối hợp đa chuyên khoa để chẩn đoán và xử trí kịp thời

Hiện nay, một số thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch đang được sử dụng tại Bệnh viện Bạch Mai gồm: atezolizumab (Tecentriq), durvalumab (Imfinzi), pembrolizumab (Keytruda).

Việc sử dụng ICI đã mở ra nhiều cơ hội trong điều trị ung thư, song cũng đặt ra yêu cầu cao hơn trong theo dõi và quản lý các biến cố bất lợi, đặc biệt là những hội chứng hiếm gặp nhưng nguy hiểm như Triple M.

Nguồn: Medsafe (New Zealand)