NKBV có thể dẫn đến làm tăng chi phí điều trị, kéo dài thời gian nằm viện, ảnh hưởng xấu đến chất lượng cuộc sống và tử vong. Sự xuất hiện của các vi khuẩn đa kháng thuốc (MDROs) như MRSA và VRE đang là mối quan tâm hàng đầu do khả năng điều trị bị hạn chế.

Mục tiêu của các chương trình kiểm soát nhiễm khuẩn (KSNK) là giảm thiểu lây nhiễm vi sinh vật trong các cơ sở khám chữa bệnh dựa trên nguyên tắc cơ bản của KSNK là loại bỏ nguồn nhiễm, cắt đứt đường lây truyền mầm bệnh.

Nguồn nhiễm khuẩn trong bệnh viện bao gồm:

• Nguồn nội sinh: Vi khuẩn thường trú trên cơ thể người bệnh (da, đường tiêu hóa, hô hấp) xâm nhập vào mô hoặc máu trong quá trình can thiệp (phẫu thuật, đặt catheter).

• Nguồn ngoại sinh:

+ Từ người bệnh khác hoặc nhân viên y tế thông qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp.

+ Môi trường: Bao gồm nước (ví dụ: Legionella trong hệ thống nước, Mycobacterium xenopi trong nước nóng), không khí (nấm mốc), bề mặt và thiết bị y tế bị nhiễm khuẩn.

Tác nhân gây bệnh chủ yếu là vi khuẩn (Gram âm, Gram dương), virus, nấm và di chuyển đến đối tượng cảm nhiễm qua các đường sau:

• Tiếp xúc: Là đường lây truyền phổ biến nhất. Có thể là trực tiếp (mẹ truyền sang con, da kề da, truyền máu/dịch ô nhiễm, sử dụng đồ ăn, nước uống ô nhiễm) hoặc gián tiếp bàn tay, phương tiện phòng hộ cá nhân của nhân viên y tế (NVYT), dụng cụ, thiết bị, môi trường bề mặt ô nhiễm.

• Giọt bắn: giọt chất tiết hô hấp văng bắn từ người bệnh qua ho, hắt hơi, thủ thuật tạo khí dung….tới các vị trí nhạy cảm của đối tượng cảm nhiễm (các màng niêm mạc: mắt, mũi, miệng hoặc vùng da tổn thương).

• Không khí: đối tượng cảm nhiễm hít giọt chất tiết hô hấp văng bắn từ người bệnh qua ho, hắt hơi, thủ thuật tạo khí dung…

Các biện pháp KSNK được thiết lập để phá vỡ chuỗi lây truyền tại mọi mắt xích bao gồm:

1.  Phòng ngừa chuẩn:

Áp dụng cho TẤT CẢ người bệnh. Bao gồm: vệ sinh tay, sử dụng phương tiện bảo hộ cá nhân phù hợp (găng tay, áo choàng, khẩu trang, kính bảo hộ) khi có nguy cơ tiếp xúc với dịch cơ thể/máu, thực hành tiêm an toàn (không đậy lại kim đã sử dụng), vệ sinh môi trường (làm sạch và khử khuẩn thường xuyên các bề mặt tiếp xúc cao), và vệ sinh hô hấp. Vệ sinh tay là biện pháp KSNK nền tảng và quan trọng nhất.

Nhân viên y tế cần tuân thủ 5 thời điểm vệ sinh tay của Tổ chức Y tế Thế giới:

Tăng cường sử dụng dung dịch sát khuẩn tay nhanh chứa cồn (ví dụ: Ethanol hoặc Isopropyl alcohol có nồng độ cồn từ 60-80%) hoặc rửa tay bằng xà phòng và nước nếu tay bị bẩn nhìn thấy.

Việc mang găng tay không thay thế cho vệ sinh tay, cần tuân thủ đúng chỉ định sử dụng găng tay cũng như các phương tiện phòng hộ cá nhân khác (khẩu trang, áo choàng). Mang và loại bỏ đúng kỹ thuật phương tiện phòng hộ cá nhân để đảm bảo phương tiện phòng hộ cá nhân phát huy hiệu quả bảo vệ NVYT, người bệnh (NB) cũng như môi trường xung quanh.

Việc tái sử dụng dụng cụ (DC) không được xử lý đúng có thể gây ra những vụ dịch NKBV nghiêm trọng, cần tuân thủ đúng nguyên tắc Spaulding:

    - DC thiết yếu : (Tiếp xúc mô vô khuẩn, mạch máu, ví dụ: DC phẫu thuật) bắt buộc phải tiệt khuẩn (TK).

    - DC bán thiết yếu: (Tiếp xúc niêm mạc/da tổn thương, ví dụ: DC nội soi) tối thiểu phải khử khuẩn mức độ cao (KK MĐC).

    - DC không thiết yếu: (Tiếp xúc niêm mạc/da lành, ví dụ: ống nghe) tối thiểu phải khử khuẩn mức độ trung bình (KK MĐTB).

    Môi trường bề mặt, đặc biệt là bề mặt tiếp xúc thường xuyên có nguy cơ ô nhiễm cao cần được làm sạch hàng ngày và trước khi dùng cho người bệnh mới (bàn cạnh giường, tủ đầu giường..).

2. Phòng ngừa dựa trên đường lây truyền:

    - Sử dụng kết hợp với phòng ngừa chuẩn khi nghi ngờ hoặc xác định người bệnh mắc bệnh lây truyền có thể gây dịch

    - Tiếp xúc: Cần sử dụng găng tay và áo choàng khi vào phòng.

    - Giọt bắn: Cần đeo khẩu trang y tế khi vào phòng và giữ khoảng cách tối thiểu 1 mét.

    - Không khí: Cần phòng áp lực âm (AIIR) và đeo khẩu trang N95 (hoặc tương đương) khi vào phòng.

NKBV là mối đe dọa với an toàn người bệnh và chất lượng điều trị, do đó việc kiểm soát nhiễm khuẩn là trách nhiệm của mọi NVYT. Tuân thủ phòng ngừa chuẩn và phòng ngừa dựa trên đường lây truyền là nguyên tắc cơ bản để loại bỏ mọi nguồn nhiễm và đường lây truyền của vi sinh vật gây nhiễm khuẩn bệnh viện.

Mỗi NVYT cần có trách nhiệm tuân thủ đúng các quy trình, hướng dẫn KSNK và cần coi đây là một cơ hội cải thiện liên tục góp phần xây dựng môi trường chăm sóc an toàn cho tất cả mọi người.