Theo các chuyên gia, vật lý trị liệu và vận động phục hồi chức năng là những phương pháp điều trị hiệu quả, giúp cải thiện rõ rệt nếu được áp dụng đúng và kịp thời.

Phóng viên phòng CTXH - Truyền thông đã có cuộc trao đổi với PGS. TS. BS Lương Tuấn Khanh, Giám đốc Trung tâm Phục hồi chức năng - Bệnh viện Bạch Mai và ThS. VLTL. Nguyễn Thành Nam, Kỹ thuật Y trưởng Trung tâm để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về căn bệnh này.

PV: Thưa bác sĩ, viêm quanh khớp vai là bệnh gì?

PGS. TS. BS Lương Tuấn Khanh: Viêm quanh khớp vai là tình trạng đau và hạn chế vận động khớp vai do tổn thương các cấu trúc mô mềm quanh khớp như gân, cơ, dây chằng, bao khớp.

PGS. TS. BS Lương Tuấn Khanh, Giám đốc Trung tâm Phục hồi chức năng, Bệnh viện Bạch Mai thăm khám cho người bệnh viêm quanh khớp vai

Bệnh không liên quan trực tiếp đến tổn thương xương hay sụn khớp, mà chủ yếu ở phần mô mềm, nhưng lại gây ảnh hưởng rất lớn đến chức năng vận động.

Có 4 thể lâm sàng thường gặp: Thể đơn thuần thường do bệnh lý gân cơ; thể đau vai cấp; thể đông cứng do viêm dính, co thắt bao khớp, bao khớp dày, dẫn đến giảm vận động khớp ổ chảo - cánh tay; thể giả liệt do đứt gân cơ trên gai. Trên thực tế lâm sàng, các thể trên có thể kết hợp với nhau.

Các tổn thương thường gặp nhất trong viêm quanh khớp vai là tổn thương các gân cơ xoay (rotator cuff), gân cơ nhị đầu và bao thanh mạc dưới mỏm cùng vai.

PV: Bác sĩ có thể cho biết nguyên nhân và cơ chế gây bệnh là gì?

PGS. TS. BS Lương Tuấn Khanh: Bệnh thường xuất phát từ 3 cơ chế chính:

-          Thoái hóa gân và chóp xoay theo tuổi

-          Viêm bao hoạt dịch, viêm gân do vận động căng dãn gân cơ khớp vai lặp lại

-          Co rút bao khớp (đông cứng khớp vai) gây hạn chế vận động.

Ngoài ra, những yếu tố như: Lao động tay quá đầu, chơi thể thao lặp đi lặp lại (tennis, golf, pickleball…), chấn thương hoặc phẫu thuật vùng vai, ít vận động hoặc bất động kéo dài đều có thể thúc đẩy bệnh tiến triển. Thứ phát sau liệt chi trên do tổn thương thần kinh ngoại biên hoặc trung ương.

Bệnh thường gặp ở độ tuổi 40 - 60, nam giới nhiều hơn nữ giới, đặc biệt ở những người lao động tay phải hoạt động nhiều, ở tầm cao.

PV: Dấu hiệu nhận biết sớm của bệnh là gì thưa bác sĩ?

PGS. TS. BS Lương Tuấn Khanh: Có 3 dấu hiệu điển hình người bệnh cần lưu ý: Đau vai âm ỉ, lan xuống ngón tay, tăng khi vận động, đau tăng về đêm. Đau khi nằm nghiêng, dễ gây mất mất ngủ. Hạn chế vận động: khó giơ tay, mặc áo, chải đầu... Ở giai đoạn muộn, vai có thể bị “đông cứng”, mất gần như hoàn toàn khả năng vận động.

PV: Vì sao nhiều người để bệnh nặng mới đi khám vậy bác sĩ?

PGS. TS. BS Lương Tuấn Khanh: Do triệu chứng ban đầu khá nhẹ, người bệnh thường nghĩ là đau cơ thông thường. Ngoài ra, nhiều người ngại vận động vì sợ đau, điều này lại khiến khớp càng cứng hơn - tạo thành vòng xoắn bệnh lý.

PV: Bác sĩ cho biết biện pháp chẩn đoán viêm quanh khớp vai như nào?

PGS. TS. BS Lương Tuấn Khanh: Chẩn đoán chủ yếu dựa vào khám lâm sàng, kết hợp với các biện pháp như:

-          Siêu âm khớp vai

-          X-quang để loại trừ tổn thương xương

-          MRI đánh giá phần mềm

-          Nội soi khi cần can thiệp

PV: Nguyên tắc điều trị viêm quanh khớp vai là gì thưa bác sĩ?

PGS. TS. BS Lương Tuấn Khanh: Nguyên tắc điều trị gồm 3 yếu tố chính:

-          Giảm đau - chống viêm

-          Phục hồi tầm vận động khớp vai

-          Tăng sức mạnh cơ và ổn định khớp

Trong đó, phục hồi chức năng và tập vận động là nền tảng quan trọng nhất, quyết định kết quả lâu dài, giúp người bệnh quay trở lại với các chức năng sinh hoạt bình thường.

PV: Hiện nay tại Bệnh viện Bạch Mai nói chung và Trung tâm Phục hồi chức năng đang áp dụng phương pháp điều trị như thế nào?

PGS. TS. BS Lương Tuấn Khanh: Chúng tôi áp dụng điều trị kết hợp:

-          Vật lý trị liệu: điện trị liệu và nhiệt trị liệu như: siêu âm trị liệu, điện xung, laser công suất cao, sóng xung kích, sóng ngắn.

-          Chương trình tập vận động trị liệu theo phác đồ cá thể hóa

-          Thuốc giảm đau, chống viêm khi cần.

Điểm mấu chốt là không chỉ điều trị triệu chứng mà phục hồi chức năng vận động thực sự cho người bệnh.

Bên cạnh bác sỹ, kỹ thuật viên phục hồi chức năng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình điều trị. Người trực tiếp hướng dẫn và đồng hành cùng người bệnh trong từng phương pháp vật lý trị liệu cũng như tập vận động phục hồi chức năng.

Kỹ thuật viên cài đặt, điều chỉnh các phương pháp vật lý trị liệu, thiết kế bài tập phù hợp từng giai đoạn. Theo dõi phản ứng của người bệnh, điều chỉnh cường độ tập. Có thể nói, hiệu quả phục hồi phụ thuộc rất nhiều vào quá trình tập luyện cùng kỹ thuật viên.

PV: Khi tham gia điều trị, tập luyện, người bệnh thường gặp khó khăn gì?

ThS. VLTL. Nguyễn Thành Nam: Khi tham gia điều trị người bệnh thường sợ đau nên không muốn  trị liệu/tập vận động, ngại hoặc bỏ dở tập giữa chừng. Điều này khiến bệnh kéo dài hoặc nặng hơn.

Thực tế khi tham vật lý trị liệu, tập vận động đôi khi người bệnh cảm thấy đau tăng, ê mỏi, căng tức hoặc nặng tay hơn một chút. Điều này có thể gặp, nhất là khi mới tập hoặc mới tăng biên độ.

ThS. VLTL. Nguyễn Thành Nam, Kỹ thuật Y trưởng Trung tâm Phục hồi chức năng hướng dẫn tập vận động cho người bệnh

Tài liệu của Berkshire NHS ghi nhận cảm giác khó chịu trong khoảng một ngày sau khi tập bài mới là điều bình thường. Sau đó, nếu tập đúng mức, cảm giác sẽ dễ chịu dần, vai mềm hơn và biên độ cử động tăng lên từng chút một. Tuy nhiên, nếu đau tăng nhiều, kéo dài, đau đêm nặng hơn, đau lan xuống cánh tay, hoặc tập xong ngày càng kém vận động thì đó không còn là đáp ứng mong đợi; lúc này phải giảm cường độ hoặc đi khám/phục hồi chức năng để chỉnh lại bài tập.

PV: Nguyên tắc tập vận động quan trọng nhất là gì?

ThS. VLTL. Nguyễn Thành Nam: Tập vận động là phương pháp điều trị nền tảng trong đau quanh khớp vai để lấy lại các mẫu vận động của chi trên. Điều quan trọng không phải là tập thật mạnh, hay “càng đau càng tốt”, mà là tập đúng thể trạng, mức độ bệnh. Tập đến ngưỡng căng, đau chịu được. Tăng dần biên độ. Tập đều đặn mỗi ngày.

PV: Những bài tập thường áp dụng là gì?

ThS. VLTL. Nguyễn Thành Nam: Chúng tôi sẽ xây dựng và lên kế hoạch chương trình tập luyện phù hợp cá thể hoá trên từng người bệnh dựa vào mức độ và vị trí tổn thương của người bệnh.  

Các kỹ thuật tập được thực hiện trên từng giai đoạn như là các bài tập vận động thụ động, di động khớp, mô mềm, bài tập con lắc, bài tập gia tăng tầm vận động và sức mạnh cơ. Sử dụng một số dụng cụ trợ giúp để lấy lại các mẫu vận động như sử dụng gậy, khăn, dây chun….

Với mục đích lấy lại vận động và chức năng của chi trên cho người bệnh. Mỗi bệnh nhân sẽ có chương trình, lộ trình riêng, không ai giống ai.

PV: Người bệnh thường cải thiện như nào sau thời gian điều trị?

ThS. VLTL. Nguyễn Thành Nam: Nếu điều trị đúng và tuân thủ tập luyện, người bệnh có thể có cải thiện rõ rệt sau vài buổi tập. Vai mềm hơn, giảm đau rõ, lấy lại tầm vận động, sức mạnh cơ và phục hồi gần như bình thường. 

PV: Vậy các chuyên gia PHCN có khuyến cáo gì cho người bệnh?

Chuyên gia: Người bệnh không nên tự ý tập theo mạng khi chưa có hướng dẫn. Không bỏ tập giữa chừng, tập quá sức.Tránh chủ quan khi đau vai kéo dài. Người bệnh nên khám sớm khi có triệu chứng đau vai > 1 tuần. Tập vận động đúng hướng dẫn. Duy trì luyện tập đều đặn.

Điều quan trọng không phải là tập thật mạnh, mà là tập đúng, đều và phù hợp với từng giai đoạn bệnh. Viêm quanh khớp vai không nguy hiểm nhưng ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống nếu không được điều trị sớm và đúng cách.

Điều trị hiệu quả không chỉ dựa vào thuốc mà là sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ - kỹ thuật viên - người bệnh. Đừng đợi đến khi vai “đông cứng” mới điều trị - bởi khi đó, hành trình phục hồi sẽ dài và khó khăn hơn rất nhiều.

Xin cảm ơn các chuyên gia!