Khi não bộ đang tự cứu mình

Trên thực tế, không ít bác sĩ tuyến đầu có xu hướng nhanh chóng đưa huyết áp về mức bình thường khi thấy người bệnh đột quỵ nhập viện với chỉ số huyết áp 180-200 mmHg.

Tuy nhiên, theo PGS Võ Hồng Khôi, ở nhiều trường hợp, việc tăng huyết áp lại là phản ứng bù trừ của cơ thể nhằm duy trì dòng máu nuôi dưỡng vùng não đang bị thiếu máu.

Khoảng 75% bệnh nhân đột quỵ cấp có tăng huyết áp khi nhập viện. Đây không đơn thuần là dấu hiệu bệnh lý mà có thể là cơ chế tự bảo vệ của não bộ.

"Nếu hạ huyết áp quá nhanh hoặc quá mạnh, chúng ta có thể vô tình làm giảm tưới máu não, khiến vùng tổn thương lan rộng. Ngược lại, nếu để huyết áp quá cao, nguy cơ chảy máu não cũng gia tăng", PGS Võ Hồng Khôi phân tích.

Chính vì vậy, kiểm soát huyết áp trong đột quỵ cấp cần được cá thể hóa theo từng thể bệnh và từng giai đoạn tổn thương.

Nhồi máu não: Không phải lúc nào cũng cần hạ áp ngay

Đối với bệnh nhân nhồi máu não cấp, câu hỏi quan trọng đầu tiên là người bệnh có chỉ định tái thông mạch máu hay không.

Nếu không có chỉ định tái thông bằng thuốc tiêu sợi huyết hoặc lấy huyết khối cơ học, việc hạ huyết áp chỉ được đặt ra khi huyết áp vượt quá ngưỡng 220/120 mmHg.

Các nghiên cứu lớn như CATIS và ENOS cho thấy việc hạ huyết áp quá sớm trong giai đoạn cấp có thể làm giảm tưới máu vùng não đang thiếu máu, khiến ổ nhồi máu lan rộng và làm tăng nguy cơ tàn phế.

Ngược lại, ở những bệnh nhân có chỉ định tái thông mạch máu, huyết áp cao lại trở thành yếu tố nguy cơ gây chuyển dạng chảy máu sau điều trị.

Trong trường hợp này, huyết áp cần được kiểm soát dưới 185/110 mmHg trước can thiệp và duy trì dưới 180/105 mmHg trong 24 giờ đầu.

Nhiều nghiên cứu gần đây như BP-TARGET, ENCHANTED-2/MT hay OPTIMAL-BP cũng cho thấy việc hạ huyết áp quá tích cực sau tái thông không mang lại lợi ích, thậm chí có thể làm giảm khả năng phục hồi thần kinh của người bệnh.

Chảy máu não: Kiểm soát huyết áp càng sớm càng tốt

Khác với nhồi máu não, ở bệnh nhân chảy máu não, huyết áp tăng cao là một trong những yếu tố thúc đẩy khối máu tụ tiếp tục lan rộng.

Do đó, kiểm soát huyết áp sớm là mục tiêu quan trọng trong điều trị.

Theo PGS Võ Hồng Khôi, thời điểm lý tưởng là trong vòng 2 giờ đầu sau khởi phát triệu chứng. Tuy nhiên, việc hạ áp cũng cần được thực hiện thận trọng.

Nghiên cứu ATACH-2 cho thấy việc hạ huyết áp quá mạnh xuống mức 110-139 mmHg không cải thiện kết quả điều trị mà còn làm tăng nguy cơ suy thận cấp do giảm tưới máu toàn thân.

Mục tiêu phù hợp nhất hiện nay là duy trì huyết áp tâm thu quanh mức 140 mmHg và hạn chế tối đa các dao động huyết áp lớn.

Chảy máu dưới nhện: Hai giai đoạn, hai chiến lược

Đối với chảy máu dưới nhện do vỡ túi phình động mạch não, chiến lược kiểm soát huyết áp cần thay đổi theo từng giai đoạn.

Trước khi túi phình được xử lý bằng phẫu thuật hoặc can thiệp nội mạch, mục tiêu hàng đầu là kiểm soát huyết áp để giảm nguy cơ tái vỡ - biến chứng có thể đe dọa tính mạng.

Sau khi túi phình đã được xử lý, trọng tâm điều trị chuyển sang dự phòng co thắt mạch não, một nguyên nhân quan trọng gây thiếu máu não muộn.

Lúc này, bác sĩ có thể duy trì huyết áp ở mức cao hơn, kết hợp với thuốc điều trị chuyên biệt nhằm đảm bảo lưu lượng máu nuôi não.

Có nên hạ huyết áp ngay trên xe cấp cứu?

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là xử trí huyết áp ở giai đoạn trước viện, khi bệnh nhân chưa được chụp CT hoặc MRI để xác định thể đột quỵ.

Theo dữ liệu từ nghiên cứu INTERACT-4, việc hạ huyết áp tích cực ngay trên xe cấp cứu có thể mang lại lợi ích cho nhóm bệnh nhân chảy máu não. Tuy nhiên, điều này lại có nguy cơ gây bất lợi cho phần lớn bệnh nhân nhồi máu não.

Trong khi chảy máu não chỉ chiếm khoảng 15-20% các trường hợp đột quỵ, nhồi máu não chiếm tới 80-85%.

Vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo không nên hạ huyết áp thường quy trước viện khi chưa xác định được thể đột quỵ, ngoại trừ những trường hợp huyết áp tăng quá cao, vượt ngưỡng 220/120 mmHg.

Điều quan trọng không phải là con số đẹp

Kết luận bài báo cáo, PGS Võ Hồng Khôi nhấn mạnh rằng kiểm soát huyết áp trong đột quỵ cấp không có một công thức chung cho mọi bệnh nhân.

Đây là một bài toán động, phụ thuộc vào từng thể bệnh, từng giai đoạn tổn thương và từng hoàn cảnh lâm sàng cụ thể.

"Sự tinh tế của người thầy thuốc không nằm ở việc đưa huyết áp về một con số đẹp trên màn hình theo dõi, mà là duy trì được mức tưới máu tối ưu cho não bộ để bảo tồn tối đa các tế bào thần kinh còn có khả năng hồi phục", ông nhấn mạnh.

Thông điệp này cũng là lời nhắc nhở quan trọng đối với thực hành cấp cứu đột quỵ hiện đại: không phải mọi trường hợp tăng huyết áp đều cần được hạ xuống ngay lập tức, bởi đôi khi chính những con số tưởng chừng bất thường ấy lại đang góp phần cứu lấy não bộ của người bệnh.