Đây là một rối loạn chức năng tiêu hóa khá phổ biến. Bệnh không gây viêm loét hay ung thư, nhưng có thể kéo dài dai dẳng, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống, công việc và tâm lý người bệnh.

Hội chứng ruột kích thích là gì?

Hiểu đơn giản, hội chứng ruột kích thích là tình trạng đường ruột hoạt động quá nhạy cảm và thiếu ổn định. Người bệnh thường đau hoặc khó chịu vùng bụng, kèm theo thay đổi thói quen đại tiện như tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ cả hai.

Điều quan trọng là ruột không có tổn thương thực thể rõ ràng, nhưng chức năng hoạt động bị rối loạn. Chỉ một thay đổi nhỏ trong chế độ ăn uống, giấc ngủ hay tâm lý cũng có thể khiến triệu chứng xuất hiện hoặc trở nên nặng hơn.

Những biểu hiện thường gặp

Người mắc hội chứng ruột kích thích có thể gặp một hoặc nhiều triệu chứng sau:

·         Đau bụng âm ỉ hoặc đau quặn từng cơn.

·         Đau liên quan đến việc đi ngoài và thường giảm sau khi đại tiện.

·         Chướng bụng, đầy hơi, khó tiêu.

·         Tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ cả hai.

·         Cảm giác đi ngoài không hết.

·         Đi ngoài nhiều lần nhưng lượng phân ít.

·         Phân lỏng, nát hoặc khô cứng tùy từng giai đoạn.

·         Có thể xuất hiện chất nhầy trong phân.

Các triệu chứng thường nặng hơn sau ăn, khi thức khuya, căng thẳng kéo dài hoặc sau khi sử dụng một số thực phẩm không phù hợp.

Vì sao mắc bệnh?

Cho đến nay, chưa xác định được một nguyên nhân duy nhất gây hội chứng ruột kích thích. Bệnh thường liên quan đến nhiều yếu tố phối hợp.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là rối loạn nhu động ruột. Khi ruột co bóp quá nhanh, người bệnh dễ bị tiêu chảy; ngược lại, khi co bóp quá chậm có thể gây táo bón.

Bên cạnh đó, nhiều người bệnh có tình trạng tăng nhạy cảm đường ruột, khiến chỉ một lượng hơi hoặc phân tăng nhẹ cũng gây đau và chướng bụng rõ rệt.

Tâm lý cũng đóng vai trò quan trọng. Lo âu, stress kéo dài hoặc mất ngủ có thể làm triệu chứng nặng hơn do mối liên hệ chặt chẽ giữa não bộ và hệ tiêu hóa.

Hội chứng ruột kích thích có nguy hiểm không?

Hội chứng ruột kích thích không phải bệnh ác tính và không làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, bệnh có thể gây nhiều phiền toái kéo dài, khiến người bệnh ngại đi xa, ngại giao tiếp, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày.

Điều cần lưu ý là không phải mọi trường hợp đau bụng, đầy hơi hay rối loạn đại tiện đều là hội chứng ruột kích thích. Một số bệnh lý như viêm ruột, polyp đại trực tràng, ung thư đại trực tràng hoặc nhiễm ký sinh trùng cũng có thể có biểu hiện tương tự.

Khi nào cần đi khám?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa tiêu hóa nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

·         Sụt cân không rõ nguyên nhân.

·         Thiếu máu.

·         Đi ngoài ra máu.

·         Sốt kéo dài.

·         Đau bụng về đêm làm thức giấc.

·         Triệu chứng mới xuất hiện sau tuổi trung niên.

·         Có người thân mắc ung thư đại trực tràng hoặc bệnh tiêu hóa nặng.

·         Tiêu chảy kéo dài kèm mất nước, mệt mỏi.

Đây là những dấu hiệu cảnh báo cần được thăm khám để loại trừ các bệnh lý thực thể nguy hiểm.

Chẩn đoán và điều trị

Chẩn đoán hội chứng ruột kích thích chủ yếu dựa vào triệu chứng lâm sàng và thời gian xuất hiện bệnh. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, xét nghiệm phân hoặc nội soi tiêu hóa để loại trừ các nguyên nhân khác.

Hội chứng ruột kích thích thường là bệnh mạn tính, có thể kéo dài nhiều năm với các đợt ổn định xen kẽ những giai đoạn bùng phát triệu chứng. Tuy nhiên, đa số người bệnh có thể kiểm soát tốt nếu được điều trị và hướng dẫn đúng.

Người bệnh nên ăn uống thế nào?

Chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh.

Người bệnh nên:

Ăn đúng giờ, không bỏ bữa.

Ăn chậm, nhai kỹ, tránh ăn quá no.

Uống đủ nước mỗi ngày.

Theo dõi các thực phẩm dễ gây khó chịu để chủ động hạn chế.

Nên giảm các thực phẩm dễ gây đầy hơi như nước ngọt có gas, rượu bia, cà phê quá nhiều, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ và thức ăn cay nóng.

Việc bổ sung chất xơ cần thực hiện hợp lý, vì tăng quá nhanh đôi khi có thể làm tình trạng chướng bụng nặng hơn.

Nhiều nghiên cứu cho thấy căng thẳng, lo âu và mất ngủ có thể làm triệu chứng hội chứng ruột kích thích trở nên trầm trọng hơn.

Vì vậy, bên cạnh dùng thuốc, người bệnh nên duy trì lối sống lành mạnh: ngủ đủ giấc, tập thể dục thường xuyên, hạn chế thức khuya và dành thời gian thư giãn.

Thông điệp dành cho người bệnh

Nếu thường xuyên đau bụng, đầy hơi hoặc rối loạn đại tiện kéo dài, người bệnh không nên chủ quan nhưng cũng không cần quá lo lắng.

Việc thăm khám chuyên khoa tiêu hóa sẽ giúp xác định đúng nguyên nhân, loại trừ các bệnh lý nguy hiểm và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp.

Hội chứng ruột kích thích là bệnh lý thường gặp và hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được chẩn đoán đúng, điều trị đúng và duy trì lối sống khoa học.