Phóng viên (PV): Hiện nay, “trị liệu hội họa” đang dần trở nên quen thuộc trong lĩnh vực hỗ trợ tâm lý. Bác sĩ có thể lý giải rõ hơn đây là phương pháp như thế nào?

ThS. Nguyễn Thị Hường: Trị liệu nghệ thuật hội họa là một hình thức trị liệu tâm lý dựa trên tiến trình sáng tạo nghệ thuật, được thực hiện trong một không gian an toàn và mang tính chữa lành. Phương pháp này nhằm hỗ trợ người bệnh cải thiện và nâng cao sức khỏe tâm thần.

Thay vì chỉ sử dụng ngôn ngữ lời nói, người tham gia trị liệu được khuyến khích tương tác với các chất liệu nghệ thuật như than, chì, màu nước, sáp màu, đất sét hoặc cắt dán hình ảnh. Thông qua đó, họ có thể khám phá, giải tỏa những cảm xúc, suy nghĩ và mâu thuẫn nội tâm, từ đó tăng cường khả năng tự nhận thức và từng bước xây dựng niềm tin vào bản thân.

PV: Phương pháp này mang lại những lợi ích cụ thể gì cho người mắc các rối loạn tâm thần, thưa bác sĩ?

ThS. Nguyễn Thị Hường: Trị liệu hội họa mang lại lợi ích trên nhiều phương diện. Trước hết, phương pháp này giúp người bệnh giải tỏa cảm xúc tiêu cực, giảm căng thẳng, lo âu và bộc lộ những cảm xúc khó diễn đạt bằng lời thông qua màu sắc và nét vẽ.

Bên cạnh đó, quá trình sáng tạo còn giúp người bệnh hiểu rõ hơn những suy nghĩ, xung đột nội tâm của chính mình. Về mặt xã hội, trị liệu hội họa góp phần tăng sự tự tin, hỗ trợ khả năng hòa nhập cộng đồng và phát huy năng lực cá nhân. Đặc biệt, phương pháp này còn có giá trị trong phục hồi chức năng thể chất, nhất là cải thiện vận động tinh của bàn tay ở những người sau phẫu thuật hoặc tai biến mạch máu não.

PV: Một buổi trị liệu hội họa tại Viện Sức khỏe Tâm thần thường được tổ chức như thế nào?

ThS. Nguyễn Thị Hường: Mỗi buổi trị liệu thường kéo dài từ 45-60 phút và được thực hiện theo một quy trình bài bản. Buổi trị liệu bắt đầu bằng phần khởi động nhằm giúp người bệnh tập trung, làm quen và nắm rõ các nguyên tắc về thời gian, nội dung hoạt động.

Tiếp theo là giai đoạn triển khai kỹ thuật, trong đó các hình thức trị liệu được áp dụng linh hoạt như quan sát - phân tích tranh, sáng tạo tự do hoặc vẽ theo chủ đề, mẫu gợi ý. Người bệnh thực hành dưới sự giám sát và hỗ trợ của cán bộ chuyên môn. Cuối buổi, hai bên cùng trao đổi, tổng kết ý nghĩa của hoạt động đối với sức khỏe tâm thần và đánh giá kết quả đạt được.

PV: Có phải ai cũng có thể tham gia trị liệu hội họa không, thưa bác sĩ? Người bệnh cần lưu ý gì về mặt tâm lý?

ThS. Nguyễn Thị Hường: Mặc dù mang lại nhiều hiệu quả tích cực, trị liệu hội họa không được chỉ định cho những người đang trong trạng thái kích động mạnh, chống đối hoặc mất kiểm soát hành vi.

Người tham gia cần hiểu rằng đây là một hoạt động trị liệu, không phải lớp học vẽ, vì vậy không nên đặt nặng việc vẽ đẹp hay tạo ra tác phẩm hoàn hảo. Trang giấy được xem như một “không gian an toàn” để bộc lộ và giải tỏa cảm xúc. Trong quá trình trị liệu, đôi khi người bệnh có thể trải qua những phản ứng cảm xúc mạnh như bật khóc khi các “nút thắt” tâm lý được khơi gợi. Đây là phản ứng hoàn toàn bình thường, vì vậy người bệnh không nên hoảng sợ hay kìm nén, mà cần tin tưởng và hợp tác với người hướng dẫn.

PV: Một vấn đề được nhiều độc giả quan tâm là chi phí và thời gian của liệu trình trị liệu hội họa?

ThS. Nguyễn Thị Hường: Sức khỏe tâm thần cần thời gian để hồi phục. Thông thường, một liệu trình trị liệu hội họa kéo dài khoảng 5 buổi hoặc có thể lâu hơn tùy thuộc vào mục tiêu và tình trạng cụ thể của người bệnh.

Hiện nay, phương pháp này chưa nằm trong danh mục được Bảo hiểm Y tế chi trả. Chi phí tham khảo dao động từ khoảng 110.000 - 300.000 đồng/người/buổi đối với trị liệu nhóm và từ 500.000 - 1.500.000 đồng/buổi đối với trị liệu cá nhân.

PV: Nếu độc giả có nhu cầu trải nghiệm hoặc điều trị bằng phương pháp này, nên liên hệ ở đâu, thưa bác sĩ?

ThS. Nguyễn Thị Hường: Người bệnh có thể trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc điều dưỡng phụ trách tại khoa nơi đang điều trị để được tư vấn và giới thiệu hình thức phù hợp. Tại Hà Nội, người dân có thể tìm đến các cơ sở chuyên môn như Viện Sức khỏe Tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai, địa chỉ số 78 đường Giải Phóng, phường Kim Liên, thành phố Hà Nội.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ThS. Nguyễn Thị Hường về những chia sẻ hữu ích!