Đây là cảnh báo được các chuyên gia đưa ra tại Hội thảo khoa học "Vai trò của vắc xin phòng zona ở người bệnh thận mạn và suy giảm miễn dịch" do Bệnh viện Bạch Mai tổ chức.

Khi bệnh nền và zona tạo thành "gánh nặng kép"

Theo TS.BS Nghiêm Trung Dũng - Giám đốc Trung tâm Thận tiết niệu và Lọc máu, Bệnh viện Bạch Mai, người mắc bệnh thận mạn không chỉ suy giảm chức năng thận mà hệ miễn dịch cũng yếu đi đáng kể.

Tình trạng viêm mạn tính cùng sự tích tụ các độc tố trong cơ thể làm giảm khả năng bảo vệ của hệ miễn dịch, tạo điều kiện để virus Varicella Zoster - tác nhân gây bệnh thủy đậu trước đây tái hoạt động và gây bệnh zona.

Các nghiên cứu cho thấy người mắc bệnh thận mạn có nguy cơ mắc zona cao hơn khoảng 29% so với người bình thường. Nếu mắc bệnh, nguy cơ xuất hiện biến chứng cũng tăng thêm 21-27%.

Đáng lưu ý, một đợt zona có thể làm bệnh thận tiến triển nhanh hơn, gia tăng nguy cơ suy thận giai đoạn cuối phải lọc máu hoặc ghép thận.

"Đối với người bệnh thận mạn, phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm cũng quan trọng không kém kiểm soát huyết áp hay đường huyết. Tiêm chủng cần được xem là một phần trong chiến lược điều trị toàn diện", TS.BS Nghiêm Trung Dũng nhấn mạnh.

Zona không chỉ gây đau

Theo các chuyên gia, khoảng 14-33% người mắc zona có thể gặp biến chứng.

Đáng lo ngại nhất là đau thần kinh sau zona kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Nếu tổn thương xuất hiện ở mắt, người bệnh có nguy cơ viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, giảm thị lực hoặc mất thị lực. Virus cũng có thể gây tổn thương thần kinh, mạch máu và nhiều cơ quan khác.

Đối với người cao tuổi hoặc người mắc bệnh nền, các biến chứng thường nặng nề hơn.

Theo PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, Viện trưởng Viện Y học hạt nhân và Ung bướu Bạch Mai, người bệnh ung thư có nguy cơ mắc zona cao gấp 3-4 lần dân số chung do hệ miễn dịch bị suy giảm bởi bệnh và các phương pháp điều trị như hóa trị, xạ trị hoặc thuốc điều trị ung thư.

"Trong điều trị ung thư hiện đại, mục tiêu không chỉ là kiểm soát khối u mà còn phải bảo vệ người bệnh khỏi các bệnh nhiễm trùng có thể phòng ngừa được", PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương cho biết.

Thực tế lâm sàng đã ghi nhận nhiều trường hợp người bệnh ung thư mắc zona phải tạm dừng hoặc trì hoãn điều trị vì đau kéo dài và suy giảm thể trạng.

Zona ở mắt có thể gây viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, suy giảm hoặc mất thị lực

Điều trị chưa bao giờ tốt bằng phòng bệnh

Theo BSCKI Nguyễn Quốc Vũ, Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, thuốc kháng virus chỉ phát huy hiệu quả tốt nhất khi được sử dụng trong vòng 72 giờ kể từ khi xuất hiện ban đỏ. Tuy nhiên, nhiều người bệnh đến viện muộn nên hiệu quả điều trị giảm đáng kể.

Ngay cả khi được điều trị đúng, người bệnh vẫn có thể phải đối mặt với đau thần kinh kéo dài, phải sử dụng nhiều loại thuốc giảm đau, tăng nguy cơ nhập viện và giảm chất lượng cuộc sống.

Đối với người suy giảm miễn dịch, việc điều trị còn phức tạp hơn do phải cân nhắc chức năng thận, tương tác thuốc và các thuốc ức chế miễn dịch đang sử dụng.

Theo các chuyên gia, chủ động tiêm chủng là giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc zona và các biến chứng nặng.

Hiện nay, Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh thận mạn của Bộ Y tế (2024) khuyến cáo cân nhắc tiêm vắc xin phòng virus Zoster cho người bệnh thận mạn từ 50 tuổi trở lên hoặc có suy giảm miễn dịch. Các hướng dẫn quốc tế như KDIGO, CDC, ASCO và NCCN cũng khuyến nghị đánh giá chỉ định tiêm chủng phù hợp cho người mắc ung thư và các nhóm suy giảm miễn dịch.

Các nghiên cứu được trình bày tại hội thảo cho thấy vắc xin zona tái tổ hợp có hiệu quả phòng bệnh cao ở người từ 50 tuổi trở lên, đồng thời đã có dữ liệu chứng minh hiệu quả và tính an toàn trên nhiều nhóm người suy giảm miễn dịch như người ghép tế bào gốc, ghép thận, mắc bệnh lý huyết học, ung thư hoặc nhiễm HIV.

Những ai nên trao đổi với bác sĩ về tiêm vắc xin?

Các chuyên gia Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo người dân nên được tư vấn về tiêm chủng nếu thuộc một trong các nhóm sau:

• Người từ 50 tuổi trở lên.
• Người mắc bệnh thận mạn.
• Người chuẩn bị ghép hoặc đã ghép tạng.
• Người đang điều trị ung thư.
• Người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc mắc các bệnh gây suy giảm miễn dịch.

Theo các chuyên gia, với những người có nguy cơ cao, phòng bệnh bằng tiêm chủng không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc zona mà còn góp phần hạn chế biến chứng, bảo đảm quá trình điều trị bệnh nền và duy trì chất lượng cuộc sống lâu dài.