Theo thống kê, khoảng 5-10% người bệnh gặp phản ứng có hại do thuốc, trong khi khoảng 3% người trưởng thành bị dị ứng thức ăn. Điều đáng lo ngại là nhiều người vẫn chủ quan, tự mua thuốc chống dị ứng hoặc tự kiêng khem theo kinh nghiệm, làm chậm cơ hội được chẩn đoán và điều trị đúng.

Sai lầm từ thói quen tự chẩn đoán

Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, một trong những sai lầm phổ biến nhất hiện nay là tự chẩn đoán và tự điều trị khi xuất hiện các biểu hiện nghi ngờ dị ứng.

Nhiều người sau khi nổi mề đay, ngứa, sưng phù, đau bụng hoặc nôn sau khi ăn uống hay dùng thuốc thường tự mua thuốc chống dị ứng để uống. Ngược lại, có người lại tự loại bỏ nhiều loại thực phẩm hoặc thuốc mà không có cơ sở khoa học.

Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, việc xử trí theo cảm tính không chỉ khiến bác sĩ gặp khó khăn trong xác định nguyên nhân mà còn làm tăng nguy cơ xảy ra những phản ứng dị ứng nghiêm trọng hơn trong các lần tiếp xúc sau.

"Dị ứng xảy ra khi hệ miễn dịch nhận diện nhầm một chất vốn vô hại như protein trong sữa, tôm, cua hoặc thành phần của thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau... là tác nhân nguy hiểm và kích hoạt phản ứng miễn dịch quá mức. Hậu quả có thể là nổi mề đay, phù môi, phù mắt, co thắt đường thở, tụt huyết áp, thậm chí sốc phản vệ", TS.BS Nguyễn Hữu Trường cho biết.

Không chỉ có phản ứng xảy ra ngay sau khi tiếp xúc, một số trường hợp dị ứng xuất hiện muộn sau nhiều ngày hoặc nhiều tuần với các biểu hiện như sốt cao, viêm loét mắt, miệng, cơ quan sinh dục, da phồng rộp, bong tróc diện rộng. Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ nhiễm trùng nặng và tử vong.

Đừng chờ đến khi dị ứng nặng mới đi khám

Các chuyên gia khuyến cáo, ngay từ lần đầu xuất hiện biểu hiện nghi ngờ dị ứng thuốc hoặc thức ăn, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa để được đánh giá.

Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, điều này đặc biệt quan trọng đối với những người mắc các bệnh lý nặng như ung thư, tim mạch hoặc nhiễm trùng, bởi có những trường hợp bắt buộc phải sử dụng loại thuốc từng gây dị ứng nhưng không có lựa chọn thay thế phù hợp.

Hiện nay, Trung tâm Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai đã triển khai nhiều kỹ thuật chuyên sâu nhằm xác định chính xác nguyên nhân gây dị ứng và hỗ trợ điều trị.

Một trong những phương pháp quan trọng là test kích thích, trong đó bác sĩ sử dụng lượng rất nhỏ tác nhân nghi ngờ gây dị ứng và tăng dần theo quy trình kiểm soát nghiêm ngặt để xác định chính xác người bệnh có thực sự dị ứng hay không.

Đối với những trường hợp buộc phải sử dụng loại thuốc hoặc thực phẩm từng gây dị ứng, các bác sĩ có thể áp dụng liệu pháp giảm mẫn cảm đặc hiệu (Desensitization).

"Bằng cách đưa dị nguyên vào cơ thể với liều rất nhỏ rồi tăng dần theo từng bước, hệ miễn dịch được 'huấn luyện' để dần dung nạp tác nhân đó. Với một số loại thuốc, phác đồ giảm mẫn cảm có thể hoàn thành chỉ sau khoảng 72 giờ", TS.BS Nguyễn Hữu Trường cho biết.

Theo các chuyên gia, dị ứng thuốc và thức ăn có thể diễn tiến rất nhanh và để lại hậu quả nghiêm trọng nếu không được xử trí đúng. Vì vậy, người dân không nên tự ý dùng thuốc, tự kiêng khem hoặc bỏ qua những dấu hiệu bất thường sau khi sử dụng thuốc hay thực phẩm.

Việc xác định đúng nguyên nhân bằng các kỹ thuật chuyên sâu không chỉ giúp phòng tránh các phản ứng nguy hiểm trong tương lai mà còn mở ra cơ hội điều trị đối với những người buộc phải sử dụng thuốc hoặc thực phẩm từng gây dị ứng.

Đón đọc Kỳ 2: Viêm mũi dị ứng và hen phế quản - Lối thoát nào cho những đường thở kiệt quệ?