Theo các chuyên gia Viện Sức khỏe Tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai, nhìn nhận đúng về căn bệnh này không có nghĩa là dung túng cho hành vi vi phạm pháp luật mà giúp phát hiện sớm, điều trị kịp thời và góp phần bảo vệ cộng đồng.

Ranh giới giữa “sở thích” và “bệnh lý”

Theo BSCKII Trần Thị Thu Hà, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, rối loạn ưa chuộng tình dục thường khởi phát từ tuổi vị thành niên và gặp chủ yếu ở nam giới.

Không phải mọi sở thích tình dục khác biệt đều là bệnh. Theo các tiêu chuẩn chẩn đoán quốc tế ICD-10 và DSM-5, rối loạn chỉ được xác định khi những tưởng tượng, thôi thúc hoặc hành vi tình dục kéo dài, lặp đi lặp lại, gây đau khổ cho chính người bệnh, ảnh hưởng đến học tập, công việc, cuộc sống hoặc được thực hiện với những người không đồng thuận, đặc biệt là trẻ em.

Các biểu hiện thường gặp gồm loạn dục nhìn trộm, loạn dục phô bày, cọ xát tình dục nơi công cộng, loạn dục đồ vật, khổ dâm tình dục và nghiêm trọng nhất là loạn dục trẻ em.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, rối loạn ưa chuộng tình dục là kết quả của sự tương tác giữa yếu tố sinh học và tâm lý.

Ở góc độ sinh học, nhiều nghiên cứu cho thấy người bệnh có thể có bất thường ở hệ thống dẫn truyền thần kinh, đặc biệt là serotonin - chất giúp kiểm soát hành vi. Các nghiên cứu hình ảnh học cũng ghi nhận sự thay đổi ở một số vùng não liên quan đến kiểm soát cảm xúc, động lực và hành vi.

Về mặt tâm lý, nhiều người bệnh gặp khó khăn trong việc xây dựng các mối quan hệ thân mật, thiếu kỹ năng xã hội, lo âu hoặc cô lập bản thân. Theo thời gian, não bộ hình thành cơ chế "phần thưởng", khiến những kích thích bất thường dần trở thành nguồn tạo hưng phấn và hình thành vòng lặp hành vi khó kiểm soát.

"Đây là một bệnh lý có cơ chế phức tạp, không thể đơn giản quy kết hoàn toàn là sự suy đồi về đạo đức", PGS.TS.BS Nguyễn Văn Tuấn nhận định.

Khi nào cần đi khám?

Theo các chuyên gia, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa sức khỏe tâm thần khi những tưởng tượng, thôi thúc hoặc hành vi tình dục bất thường kéo dài từ 6 tháng trở lên, xuất hiện với cường độ mạnh, gây đau khổ cho bản thân hoặc ảnh hưởng đến học tập, công việc và các mối quan hệ.

Đặc biệt, nếu những hành vi này đã hướng đến người không đồng thuận hoặc trẻ em, cần được can thiệp y tế càng sớm càng tốt, đồng thời xử lý theo quy định của pháp luật nếu có hành vi vi phạm.

Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là tâm lý e ngại và sợ bị kỳ thị. Nhiều người bệnh âm thầm chịu đựng, không dám tìm đến bác sĩ vì lo bị lộ thông tin hoặc bị xã hội lên án.

PGS.TS.BS Nguyễn Văn Tuấn cho biết, bảo mật thông tin người bệnh là nguyên tắc bắt buộc trong khám chữa bệnh. Hồ sơ y tế, đặc biệt trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần, được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt và chỉ người bệnh cùng bác sĩ trực tiếp điều trị mới được tiếp cận.

Theo các chuyên gia, rối loạn ưa chuộng tình dục hoàn toàn có thể được điều trị nếu được phát hiện sớm và tuân thủ phác đồ. Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ xây dựng kế hoạch điều trị riêng, kết hợp giữa liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT) và điều trị bằng thuốc.

Liệu pháp CBT giúp người bệnh nhận diện những suy nghĩ lệch lạc, kiểm soát các thôi thúc và thay đổi hành vi theo hướng tích cực.

Bên cạnh đó, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần hoặc thuốc kháng androgen đối với những trường hợp có thôi thúc tình dục quá mức. Do nhiều người bệnh đồng thời mắc trầm cảm, rối loạn lo âu hoặc ám ảnh cưỡng bức, việc điều trị các bệnh lý đi kèm cũng đóng vai trò quan trọng.

Hiểu đúng để bảo vệ cộng đồng

Theo các chuyên gia, việc lên án các hành vi xâm hại tình dục hay vi phạm pháp luật là cần thiết. Tuy nhiên, với những trường hợp mắc rối loạn ưa chuộng tình dục, tiếp cận dưới góc nhìn y học sẽ giúp phát hiện sớm, điều trị kịp thời và giảm nguy cơ tái diễn hành vi.

Hiểu đúng về rối loạn ưa chuộng tình dục không phải để biện minh cho hành vi sai trái, mà nhằm tạo cơ hội để người bệnh được điều trị đúng cách, lấy lại khả năng kiểm soát hành vi, đồng thời góp phần bảo vệ an toàn cho cộng đồng.

Các chuyên gia khuyến cáo, khi bản thân hoặc người thân xuất hiện những biểu hiện bất thường về hành vi tình dục kéo dài, không nên tự che giấu hoặc tìm cách đối phó. Việc chủ động tìm đến các cơ sở chuyên khoa sức khỏe tâm thần là bước đầu tiên để được đánh giá, tư vấn và điều trị hiệu quả.