Trong điều trị đột quỵ, “thời gian là não”. Mỗi giây chậm trễ, khoảng 32.000 tế bào não bị tổn thương không thể phục hồi. Thời gian trôi qua quyết định ranh giới giữa sự sống và cái chết, giữa khả năng hồi phục và nguy cơ tàn phế suốt đời. Theo BSCKII Nguyễn Tiến Dũng, bên cạnh việc nhận biết sớm các dấu hiệu, kỹ năng sơ cứu đúng cách của người nhà giữ vai trò then chốt trong giai đoạn chờ nhân viên y tế tiếp cận.

Bốn việc cần làm ngay (NÊN)

Khi phát hiện người thân có các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ theo nguyên tắc FAST (méo miệng, yếu tay chân, nói ngọng), cần giữ bình tĩnh và thực hiện đúng các bước sau:

Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức

Đây là ưu tiên số một. Khi gọi, cần thông báo rõ: “Có người nghi bị đột quỵ” để lực lượng cấp cứu chuẩn bị phương tiện và lộ trình ưu tiên. Trường hợp tự đưa đi viện, cần nhanh chóng đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất có đơn vị điều trị đột quỵ chuyên sâu (như Bệnh viện Bạch Mai).

Đặt bệnh nhân ở tư thế an toàn

Nếu bệnh nhân còn tỉnh: Cho nằm nghỉ tại nơi thoáng mát, kê cao đầu khoảng 30 độ.

Nếu bệnh nhân hôn mê hoặc nôn mửa: Đặt bệnh nhân nằm nghiêng (tư thế hồi sức) nhằm tránh chất nôn tràn vào đường thở gây sặc.

Nới lỏng quần áo, cà vạt, thắt lưng để bệnh nhân dễ thở.

Theo dõi sát và ghi nhớ thời điểm khởi phát

Ghi lại chính xác thời điểm xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Đây là thông tin đặc biệt quan trọng giúp bác sĩ quyết định chỉ định điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết (trong 4,5 giờ đầu) hoặc can thiệp lấy huyết khối.

Theo dõi nhịp thở, sắc mặt và mức độ tỉnh táo của bệnh nhân.

Đảm bảo thông thoáng đường thở

Nếu bệnh nhân có răng giả, cần nhẹ nhàng tháo bỏ để tránh rơi vào đường thở.

Có thể dùng khăn sạch quấn vào ngón tay để lau đờm dãi hoặc chất nôn trong khoang miệng (nếu có).

Năm sai lầm tuyệt đối tránh (KHÔNG)

BSCKII Nguyễn Tiến Dũng đặc biệt cảnh báo một số thói quen sai lầm phổ biến có thể làm mất cơ hội sống của người bệnh:

Không cho ăn, uống hoặc ngậm bất cứ loại thuốc nào, kể cả nước lọc hay thuốc hạ huyết áp. Đột quỵ thường gây rối loạn nuốt, rất dễ dẫn đến sặc, suy hô hấp và tử vong.

Không tự ý cho bệnh nhân dùng thuốc. Việc sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc không đúng chỉ định trong giai đoạn cấp có thể làm bệnh nặng thêm hoặc gây sặc vào phổi.

Không châm cứu, chích máu ở đầu ngón tay. Phương pháp này không có tác dụng làm tan cục máu đông, trái lại còn làm mất “thời gian vàng” cho can thiệp y khoa.

Không chờ đợi bệnh nhân “tự hồi lại”. Triệu chứng đột quỵ có thể thoáng cải thiện nhưng diễn biến rất nhanh và nguy hiểm, cần đưa đi cấp cứu ngay.

Không tự lái xe máy chở bệnh nhân. Trong trường hợp không có xe cấp cứu, nên sử dụng ô tô hoặc taxi để bệnh nhân được nằm cố định, đảm bảo an toàn trong quá trình di chuyển.

BSCKII Nguyễn Tiến Dũng nhấn mạnh: “Sơ cứu đột quỵ đúng cách tại nhà giúp giảm thiểu đáng kể các biến chứng nguy hiểm. Hãy luôn ghi nhớ: Bình tĩnh - Nằm nghiêng - Gọi cấp cứu - Ghi nhớ thời điểm khởi phát.”