Những tổn thương diễn tiến âm thầm

Tại các cơ sở khám, chữa bệnh chuyên ngành gan mật, không ít trường hợp phát hiện ung thư gan trong quá trình khám sức khỏe định kỳ hoặc kiểm tra một bệnh lý khác. Bệnh gan mạn tính thường không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến người bệnh dễ bỏ qua việc theo dõi và kiểm tra định kỳ.

Bên cạnh các nguyên nhân quen thuộc như viêm gan B, viêm gan C, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa đang ngày càng được quan tâm, đặc biệt ở những người thừa cân, béo phì hoặc mắc đái tháo đường.

Trong theo dõi bệnh gan, siêu âm và xét nghiệm AFP là những phương pháp được sử dụng phổ biến. Tuy nhiên, mỗi phương pháp đều có những giới hạn nhất định. Chất lượng siêu âm có thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có đặc điểm người bệnh và kinh nghiệm của người thực hiện. Trong khi đó, nếu chỉ dựa vào một chỉ dấu đơn lẻ như AFP, khả năng phát hiện ung thư gan giai đoạn sớm vẫn còn hạn chế.

Theo các chuyên gia, bài toán đặt ra là làm thế nào nhận diện người bệnh có nguy cơ cao ngay từ khi tổn thương còn nhỏ, đồng thời sử dụng hợp lý các phương tiện chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm, tránh những chỉ định không cần thiết.

Đây cũng là một trong những hướng tiếp cận được các chuyên gia Bệnh viện Bạch Mai quan tâm.

Kết hợp nhiều dữ liệu, thay vì nhìn từng chỉ số riêng lẻ

Chia sẻ tại hội thảo, TS.BS. Đào Huyền Quyên cho biết y học hiện đại đang ngày càng chú trọng việc kết hợp nhiều dữ liệu của người bệnh thay vì đánh giá từng chỉ số xét nghiệm một cách riêng rẽ.

Theo đó, các thông tin như tuổi, giới tính, men gan, số lượng tiểu cầu và những chỉ dấu sinh học khác có thể được đưa vào các thuật toán lâm sàng để hỗ trợ phân tầng nguy cơ.

Một ví dụ là FIB-4, thuật toán sử dụng tuổi, chỉ số men gan và số lượng tiểu cầu để hỗ trợ đánh giá nguy cơ xơ hóa gan. Công cụ này có thể giúp bác sĩ bước đầu phân loại nhóm người bệnh có nguy cơ thấp, từ đó cân nhắc chỉ định các phương pháp đánh giá chuyên sâu phù hợp.

Một hướng tiếp cận khác là ADAPT, sử dụng thông tin về chất chỉ dấu PRO-C3 kết hợp với các dữ liệu lâm sàng để hỗ trợ đánh giá mức độ xơ hóa gan.

Đáng chú ý, tại hội thảo, các chuyên gia đề cập đến thuật toán GAAD, kết hợp hai dấu ấn sinh học AFP và PIVKA-II với tuổi, giới tính để hỗ trợ đánh giá nguy cơ ung thư biểu mô tế bào gan.

Theo TS.BS. Đào Huyền Quyên, việc kết hợp nhiều dữ liệu có thể cung cấp thêm thông tin tham chiếu cho bác sĩ trong quá trình đánh giá người bệnh, đặc biệt khi được sử dụng cùng các phương pháp theo dõi và chẩn đoán hình ảnh phù hợp.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, thuật toán không thay thế bác sĩ hay các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu, mà đóng vai trò là công cụ hỗ trợ, giúp nhận diện nhóm nguy cơ để có chiến lược theo dõi và chỉ định tiếp theo phù hợp.

TS.BS Đào Huyền Quyên báo cáo tại Hội thảo khoa học

Từ phòng xét nghiệm đến bệnh án điện tử

Để đưa các giải pháp số hóa vào thực tiễn, Khoa Hóa sinh - Bệnh viện Bạch Mai đang đề xuất triển khai phần mềm navify, kết nối với hệ thống LIS/HIS của Bệnh viện.

Theo hướng này, thay vì phải tính toán thủ công từng chỉ số, dữ liệu xét nghiệm sau khi được hệ thống phân tích sẽ được phần mềm tự động tổng hợp theo các thuật toán đã được thiết lập. Kết quả phân tầng nguy cơ có thể được trả về hệ thống bệnh án điện tử, giúp bác sĩ có thêm thông tin tham chiếu ngay trong quá trình khám và điều trị.

Quy trình số hóa nếu được triển khai sẽ tạo sự kết nối giữa các khâu từ chỉ định xét nghiệm, phân tích mẫu bệnh phẩm đến tổng hợp và trả kết quả. Qua đó, bác sĩ có thể giảm thời gian xử lý dữ liệu thủ công, đồng thời hạn chế nguy cơ sai sót trong quá trình tính toán.

Đặc biệt, sự liên thông dữ liệu giữa các chuyên khoa như Xét nghiệm, Tiêu hóa, Nội tiết và Chẩn đoán hình ảnh có thể hỗ trợ quá trình đánh giá người bệnh một cách toàn diện hơn.

TS.BS. Đào Huyền Quyên cho rằng việc ứng dụng thuật toán số hóa không chỉ nhằm tự động hóa một công đoạn trong phòng xét nghiệm, mà hướng tới thay đổi vai trò của xét nghiệm trong chuỗi chăm sóc người bệnh.

Từ chỗ cung cấp các kết quả xét nghiệm riêng lẻ, hệ thống xét nghiệm có thể từng bước trở thành nguồn dữ liệu được phân tích và tích hợp, cung cấp thêm những thông tin có giá trị cho bác sĩ lâm sàng trong quá trình ra quyết định.

Đây cũng là hướng phát triển được Viện Xét nghiệm Y học - Bệnh viện Bạch Mai chú trọng trong quá trình chuyển đổi số, với mục tiêu kết hợp giữa chuyên môn xét nghiệm, dữ liệu lâm sàng và các công cụ phân tích hiện đại.

Trong bối cảnh bệnh gan mạn tính ngày càng được quan tâm, việc phát hiện sớm nguy cơ xơ hóa và ung thư gan có ý nghĩa quan trọng đối với theo dõi và điều trị. Sự kết hợp giữa dữ liệu xét nghiệm, thuật toán hỗ trợ và đánh giá lâm sàng được kỳ vọng sẽ góp phần giúp bác sĩ có thêm công cụ nhận diện nguy cơ, lựa chọn phương pháp kiểm tra phù hợp và đưa ra quyết định kịp thời cho người bệnh.