Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai gần đây vừa tiếp nhận và điều trị cho nhiều ca bệnh ngộ độc do tự ý sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt và đặc biệt là dùng những loại thuốc không rõ thành phần, nguồn gốc.

Những gói thuốc “không rõ loại” và cái giá của việc dùng thuốc theo mách bảo

Ông Nguyễn Văn T., 73 tuổi, ở Thái Nguyên, được đưa đến Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai trong tình trạng có nhiều vấn đề sức khỏe, đặc biệt cần theo dõi tổn thương gan do thuốc.

Theo bệnh sử được người bệnh và con gái cung cấp, khoảng hai tuần trước khi vào viện, ông xuất hiện đau nhức các khớp bàn tay, bàn chân và ho đờm. Thay vì đi khám để xác định nguyên nhân, ông sử dụng một loại thuốc giảm đau không rõ loại, được người quen mua hộ và đã nghiền sẵn, chia thành từng gói.

Ông cho biết, mới đầu dùng ông thấy bệnh thuyên giảm, không còn đau nhức các khớp tay chân, ho giảm, thậm chí có cảm giác thèm ăn, ăn được. Tuy nhiên, sau một thời gian sử dụng, người bệnh bắt đầu mệt mỏi, chán ăn, ho nhiều đờm đục, chóng mặt và phải đến bệnh viện. Ông cũng cho biết uống thuốc theo các gói bột được chuẩn bị sẵn, chia từng túi zíp và không biết chính xác bên trong có những hoạt chất gì, hàm lượng bao nhiêu.

Một trường hợp khác là nam người bệnh 46 tuổi ở Hà Nội được chuyển đến Trung tâm Chống độc để điều trị ngộ độc paracetamol liều lặp lại, viêm gan cấp, sỏi mật, kèm viêm dạ dày - trào ngược, tăng huyết áp.

Trước khi nhập viện, người bệnh đã sử dụng nhiều loại thuốc có chứa paracetamol trong những thời điểm khác nhau. Cụ thể, khi người bệnh xuất hiện đau đầu, đau họng, sốt nhẹ, mệt mỏi vã mồ hôi anh đã tự uống nhiều viên thuốc Taisho Pabron Gold A là thuốc trị cảm cúm của Nhật Bản (viên thuốc có nhiều thành phần thuốc khác nhau, trong đó hàm lượng paracetamol là 300mg/viên). Sau đó, người bệnh vẫn thấy mệt, đau đầu, đau họng và sốt, người nhà không biết, lại cho anh uống tiếp paracetamol 500mg mua ở trong nước, dẫn đến bị viêm gan và nhập viện. 

Paracetamol quen thuộc nhưng không phải thuốc có thể uống tùy ý

Paracetamol là thuốc giảm đau, hạ sốt rất phổ biến và có mặt trong nhiều gia đình. Chính sự quen thuộc và khả năng mua thuốc tương đối dễ dàng khiến nhiều người hình thành tâm lý đây là thuốc “lành”, có thể tự sử dụng mỗi khi đau hoặc sốt.

Theo TS.BS Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, vấn đề đáng lo không chỉ nằm ở trường hợp uống một lượng lớn paracetamol cùng lúc mà trong thực tế, ngộ độc lại rất dễ xảy ra khi có hàng trăm sản phẩm thuốc với tên gọi khác nhau nhưng có chung thành phần paracetamol. Thuốc rất sẵn có, dễ tìm mua không cần kê đơn. Người bệnh khi bị sốt hoặc đau kéo dài thường dùng paracetamol để giảm đau, hạ sốt. Khi thấy chưa đỡ lại tiếp tục dùng mà không biết là đã vượt quá liều quy định. Một số khác, người bệnh tự ý dùng hết thuốc giảm đau, hạ sốt này đến thuốc giảm đau hạ sốt khác mà không biết tất cả các thuốc đó đều cùng có thành phần paracetamol, dẫn tới trùng lặp thuốc, quá liều và ngộ độc. 

Hơn nữa, paracetamol cũng là thuốc có nhiều tương tác với các thuốc khác, chất khác dẫn tới dễ gây ngộ độc, nhất ở người nghiện rượu, người dùng một số thuốc chống động kinh, chống lao. 

Có nhiều trường hợp khi dùng paracetamol cũng dễ bị ngộ độc như thể trạng suy kiệt, gầy yếu, bị bệnh nhiều ngày, sau phẫu thuật, bệnh gan do nguyên nhân  khác. Ngay cả tại các bệnh viện các bác sỹ cũng bị nhầm lẫn khi sử dụng các chai thuốc paracetamol với hàm lượng lớn tới 1 gam cho các bệnh nhân bị sốt, đau nhiều và dai dẳng dẫn tới quá liều, viêm gan nhiễm độc.

Đó cũng là nguồn cơn giải thích tại sao ngộ độc paracetamol là nguyên nhân gây ngộ độc cấp nhiều nhất ở các nước phát triển. Ở Việt Nam, với xu hướng phát triển, thay đổi về kinh tế, xã hội, y dược, ngộ độc thuốc tân dược, trong đó có paracetamol đang tăng lên và dần thay thế các loại ngộ độc cổ điển như ngộ độc hóa chất bảo vệ thực vật,…

“Điều nguy hiểm với các trường hợp quá liều và ngộ độc paracetamol là ở giai đoạn 1-2 ngày đầu, người bị ngộ độc không biểu hiện gì đặc biệt, rất kín đáo, có thể tới ngày thứ 3 viêm gan mới xuất hiện, dần mệt, buồn nôn, chán ăn, suy gan cấp, hôn mê gan, và tử vong. Khi vàng da xuất hiện là ngộ độc ở giai đoạn đã quá muộn.

Tuy nhiên, đáng mừng với ngộ độc paracetamol là có phác đồ điều trị, với thuốc giải độc rất hiệu quả, nếu được phát hiện sớm và dùng sớm. Tỷ lệ có thể ngăn chặn được tổn thương với gan, ngăn chặn ngộ độc và tránh được tử vong cao.

Đừng biến tủ thuốc gia đình thành nơi “tự kê đơn”

Từ những trường hợp đang điều trị, các bác sĩ Trung tâm Chống độc khuyến cáo người dân không nên coi thuốc giảm đau, hạ sốt là những thuốc có thể sử dụng tùy tiện.

Trước khi uống bất kỳ loại thuốc nào, cần đọc kỹ tên thuốc, thành phần và hàm lượng. Nếu đang sử dụng nhiều thuốc cùng lúc, đặc biệt là các thuốc trị cảm cúm, đau đầu, hạ sốt, cần kiểm tra xem các thuốc có cùng chứa paracetamol hay không để tránh vô tình dùng trùng hoạt chất.

Người dân cũng không nên uống thuốc do người khác mách bảo; không sử dụng thuốc được chia nhỏ, bóc khỏi bao bì hoặc nghiền thành gói khi không biết rõ tên thuốc, thành phần và liều lượng. Thuốc từng được kê cho người khác cũng không có nghĩa phù hợp với mình.

Với người cao tuổi, người có bệnh gan, người đang sử dụng thuốc khác, nghiện rượu, thể trạng suy kiệt hoặc có các bệnh lý mạn tính, bệnh gan, sau phẫu thuật việc dùng thuốc càng cần được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn cụ thể. Đặc biệt, khi đau, sốt kéo dài hoặc phải sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt, điều cần làm không phải là tăng thêm hoặc tiếp tục dùng thuốc mà là cần chuyển sang hỏi bác sỹ, hoặc tốt hơn là hãy đi khám bệnh để tìm nguyên nhân.

Một viên thuốc có thể rất quen thuộc, nhưng thuốc vẫn là thuốc. Ranh giới giữa điều trị và gây độc đôi khi nằm ở chính liều lượng, thể trạng của người bệnh, cách phối hợp và sự hiểu biết của người sử dụng.

Nguyên tắc chung khi bị ốm đau, bệnh tật, người dân cần sẵn sàng và luôn nghĩ tới việc sớm đi khám hoặc có tư vấn của nhân viên y tế để xác định bệnh là gì, được kê đơn thuốc và tuân theo các hướng dẫn chuyên môn của bác sỹ, dược sỹ hoặc thông tin chính thức về thuốc.

Đừng uống một viên thuốc khi bạn không biết đó là thuốc gì, bản thân bị bệnh gì và tình trạng cơ thể mình có phù hợp không. Đừng uống thêm một loại thuốc khi bạn chưa biết nó có trùng hoạt chất với thuốc mình vừa dùng hay không. Và đừng để thói quen “đau đâu uống thuốc đó” biến một loại thuốc thông dụng thành nguyên nhân đưa mình vào bệnh viện.