Nhân dịp kỷ niệm 115 năm thành lập Bệnh viện Bạch Mai (1911-2026), phóng viên đã có cuộc trò chuyện với PGS.TS Nguyễn Văn Chi - Nguyên Giám đốc Trung tâm Cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai.

PV: Xin chào bác sĩ. Xin bác sĩ có thể chia sẻ cơ duyên để bác sĩ đến với nghề y và theo chuyên ngành hồi sức cấp cứu - một chuyên ngành đầy vất vả, khó khăn và hy sinh?

PGS.TS Nguyễn Văn Chi: Từ nhỏ, tôi đã rất thích trở thành bác sĩ. Hình ảnh người thầy thuốc với chiếc áo blouse trắng cứu chữa bao nhiêu bệnh nhân luôn ấp ủ trong tâm trí. Lớn lên, tôi quyết tâm theo học bác sĩ và đã thi đỗ vào Trường Đại học Y Hà Nội.

Trong quá trình học, tôi vô cùng thần tượng thầy Vũ Văn Đính - Anh hùng Lao động, lãnh đạo tiền nhiệm, người có công lớn xây dựng chuyên ngành hồi sức cấp cứu Việt Nam. Và thật may mắn, sau 6 năm học tại Trường Đại học Y Hà Nội, tôi đã thi đỗ nội trú chuyên ngành hồi sức cấp cứu tại Khoa A9 - Bệnh viện Bạch Mai, tiếp tục được thầy Vũ Văn Đính, thầy Đỗ Đình Địch, cô Nguyễn Thị Dụ, các bậc đàn anh là GS. Nguyễn Đạt Anh, GS. Nguyễn Gia Bình… chỉ bảo, dìu dắt.

Tôi tốt nghiệp bác sĩ nội trú năm 1992 và được nhận vào công tác tại Khoa Cấp cứu A9 - Bệnh viện Bạch Mai, gắn bó với chuyên ngành hồi sức cấp cứu từ đó.

Thi đỗ nội trú là ước mơ của tất cả bác sĩ thời đó và hồi sức cấp cứu là chuyên ngành vô cùng khó khăn, gian nan vì phải học tất cả kiến thức của các chuyên ngành khác để giải quyết vấn đề của bệnh nhân. Ví dụ, muốn làm tốt chuyên ngành hồi sức cấp cứu thì phải học rất tốt về tim mạch, hô hấp, tiêu hóa, nội tiết, thần kinh, đột quỵ… và tất cả các chuyên ngành khác.

Bác sĩ hồi sức cấp cứu phải có kiến thức thật tốt mới giải quyết bệnh nhân một cách tốt nhất. Khi bệnh nhân ổn rồi, qua giai đoạn nguy hiểm mới trả về cho chuyên khoa. Điều đó đòi hỏi người làm bác sĩ hồi sức cấp cứu phải phấn đấu học tập và hy sinh rất lớn.

Một bác sĩ nội trú chuyên ngành hồi sức cấp cứu ra trường 5 năm vẫn đi trực phụ, trong khi các chuyên ngành khác chỉ cần vào làm việc 2-3 năm là đi trực được. Vào lĩnh vực này phải xác định hy sinh, cống hiến, nỗ lực mới theo nghề được, nếu không sẽ rất khó!

PV: Khoa Cấp cứu được coi là nơi đầu sóng ngọn gió, là phên dậu, là bức tường thành bảo vệ Bệnh viện. Vậy áp lực của bác sĩ làm việc ở A9 cũng không nhỏ?

PGS.TS Nguyễn Văn Chi: Chuyên khoa nào ở Bạch Mai cũng áp lực. A9 là đầu vào cấp cứu, bệnh nhân rất nặng từ các tuyến chuyển về nên khó khăn của A9 càng nhân lên gấp bội.

Hàng ngày, các nhân viên y tế ở đây phải tiếp nhận và đối mặt với khó khăn ở tuyến dưới chuyển lên, với một lượng bệnh nhân lớn, tạo áp lực về công việc, áp lực từ bệnh nhân và người nhà bệnh nhân. Ai cũng mong muốn người nhà mình được cứu chữa, được đánh giá và thực hiện các chỉ định trước. Tuy nhiên, không phải liền một lúc có thể làm được mọi thứ, về nguyên lý phải phân loại bệnh nhân theo mức độ nặng - nhẹ - nguy hiểm.

Trong nghề y có thuật ngữ ưu tiên cho bệnh nhân nặng, ưu tiên trong cấp cứu trước. Bệnh nhân nào có vấn đề bất ổn sẽ được ưu tiên xử lý trước. Bệnh nhân nào còn ổn định thì có thể chờ đợi và sử dụng các biện pháp thông thường.

Trong trao đổi, giải thích để người nhà hiểu, có trường hợp cần can thiệp cấp cứu tùy vào tình hình của người bệnh, không phải vì ai đến trước hay đến sau. Tuy nhiên, có trường hợp người nhà không hiểu, không thông cảm và thắc mắc: Tại sao tôi đến trước mà không được đánh giá, can thiệp trước? Một số vụ hành hung nhân viên y tế cũng có nguồn cơn từ đây.

Áp lực đó xảy ra hàng ngày và những bác sĩ của A9 bắt buộc phải quen với áp lực đó. Trong một phòng bệnh nhân lộn xộn, các bác sĩ sẽ biết bệnh nhân nào là người cần tập trung sức lực, con người để giải quyết trước, bệnh nhân khó khăn hoặc bệnh nhân đang có diễn biến bất thường để có cấp độ ưu tiên.

Trong hoạt động chuyên môn hàng ngày, Giám đốc luôn nói A9 là bức tường thành, phên dậu bảo vệ Bệnh viện. Đây là tình cảm, lòng tin đặt vào A9 - đơn vị tiếp nhận bệnh nhân rất nặng từ tất cả các tuyến chuyển đến.

Với chuyên môn chất lượng, có tác động ngay đến người bệnh, tác động ngay đến tâm tư, tình cảm của gia đình bệnh nhân, do đó anh em vừa có trách nhiệm với người bệnh, với bệnh viện, phải có tinh thần, thái độ trách nhiệm cao, chuyên môn nỗ lực giải quyết các vấn đề cho người bệnh, hết lòng vì người bệnh.

PV: Nghề y là nghề phải học cả đời. Bác sĩ có thể chia sẻ về quá trình học tập và công tác của mình?

PGS.TS Nguyễn Văn Chi: Sau khi tốt nghiệp bác sĩ nội trú về công tác tại A9, tôi tiếp tục đi học các chương trình thực tập sinh ở nước ngoài: Năm 2000-2001, học chương trình liên trường phối hợp của Trường Đại học Y Hà Nội với Pháp về hồi sức cấp cứu; chương trình về đái tháo đường của Hội Khoa học Việt - Mỹ.

Năm 2004 học chương trình cấp cứu, chấn thương ở Nhật Bản. Năm 2005 học chương trình đột quỵ của Hội Đột quỵ châu Âu và cũng là năm tôi bắt đầu học nghiên cứu sinh. Năm 2009 tôi trở lại Nhật, cuối năm sang Mỹ học đến 2010 về Việt Nam. Năm 2011 tốt nghiệp Tiến sĩ và năm 2018 được phong học hàm Phó giáo sư.

Nghề y yêu cầu con người luôn phải học, liên tục học, ngày nào cũng đọc sách, viết bài, chuẩn bị bài giảng, nghiên cứu. Đọc sách khuya, trao đổi với anh em đồng nghiệp ở các nước trên thế giới là một thói quen, nhiều khi thức qua đêm mà không biết. Anh em A9 sức làm việc phi thường 24/24 mà không cần ngủ. Đây là đặc thù của nghề nghiệp hồi sức cấp cứu.

Trong quá trình học tập và nghiên cứu tại nước ngoài, đã có rất nhiều kỹ thuật tiên tiến, hiện đại được đưa về áp dụng hiệu quả tại Việt Nam. Năm 2004, sau khi đi học ở Nhật về, tôi quyết liệt thúc đẩy phát triển cấp cứu đột quỵ. Năm 2005, tôi làm đề án tiêu sợi huyết cho bệnh nhân đột quỵ não và Bệnh viện Bạch Mai cũng là nơi đi đầu triển khai kỹ thuật này. Năm 2009-2010 nở rộ các kỹ thuật mới, tiến bộ mới áp dụng tại A9.

Một kỹ thuật đã được triển khai hiệu quả tại Bệnh viện Bạch Mai là kỹ thuật dẫn lưu não thất, tiêu sợi huyết cho bệnh nhân xuất huyết não thất và giãn não thất. Đây là một kỹ thuật rất cao, rất mới, cho đến khi Việt Nam triển khai năm 2009 thì thế giới vẫn chưa nghiên cứu xong.

PV: Là đơn vị 2 lần được phong danh hiệu Anh hùng Lao động, A9 đã cứu sống nhiều bệnh nhân một cách ngoạn mục. Trong rất nhiều ca bệnh đó, có ca bệnh nào để lại trong bác sĩ nhiều cảm xúc?

PGS.TS Nguyễn Văn Chi: Đó là Ngô Thị Kim Ch, quê Hải Dương, năm 2001 mà sau đó đã đưa lên chương trình Người đương thời VTV3 - Đài Truyền hình Việt Nam.

Sau khi sinh con, bệnh nhân bị chảy máu, mất máu nặng. Bệnh nhân được cắt tử cung và cầm máu, sau đó chuyển lên A9 trong tình trạng sốc nặng, mạch không, huyết áp không, máu chảy khắp nơi, nhiều ngày không nâng được huyết áp, máu không đủ để truyền, phải huy động họ hàng và người dân đến truyền máu.

Hy vọng sống của bệnh nhân lúc đó chỉ còn vài phần trăm. Nhưng với nỗ lực cao nhất của cá nhân tôi và các thầy thuốc A9, bệnh nhân đã hồi sinh ngoạn mục và trở về với cuộc sống bình thường. Đó là món quà vô giá với tôi và các thầy thuốc để làm động lực cho mình tiếp tục cống hiến và phấn đấu.

Một bệnh nhân khác đã để lại trong tôi nhiều cảm xúc và tạo thành một sự kiện truyền thông lúc đó là sản phụ Hoàng Thị T. với hành trình 21 ngày cấp cứu, giành giật sự sống, 2 lần ngừng tim.

Trưa ngày 3/4/2020, trong bối cảnh Bệnh viện Bạch Mai đang bị cách ly vì đại dịch COVID-19, Khoa Cấp cứu A9 nhận được yêu cầu hỗ trợ của Bệnh viện Đa khoa Hà Đông về sản phụ 30 tuổi, sinh con lần thứ 3 với chẩn đoán sốc mất máu, rối loạn đông máu nặng, suy đa tạng sau phẫu thuật cắt tử cung do rau bong non chưa loại trừ tắc mạch ối. Kíp cấp cứu của Khoa đã sẵn sàng đón bệnh nhân nặng tại vùng đệm của Bệnh viện.

Khi tiếp nhận, bệnh nhân đã trong tình trạng ngừng tuần hoàn. Bệnh nhân đã được ép tim cấp cứu ngay trên cáng, chuyển vào khu can thiệp kỹ thuật cao, được hồi sức bằng những kỹ thuật hiện đại nhất.

Mặc dù Bệnh viện Bạch Mai đang trải qua giai đoạn cách ly vô cùng khó khăn nhưng với sự chỉ đạo sát sao của Ban Giám đốc, sự quyết tâm cao nhất của tập thể thầy thuốc A9 anh hùng, bệnh nhân Hoàng Thị T. đã hồi phục một cách ngoạn mục và trở về ngôi nhà thân yêu của mình sau 21 ngày điều trị.

PV: Bệnh viện Bạch Mai là tuyến cuối, A9 là chuyên khoa hồi sức cấp cứu cuối cùng nhiều năm qua cũng luôn nỗ lực giữ được ngọn cờ đầu trong hệ thống y tế như thế nào?

PGS.TS Nguyễn Văn Chi: Đây vừa là trách nhiệm, vừa là nỗ lực của cả tập thể. Trong thời kỳ chống lại đại dịch COVID-19, A9 luôn được Ban Giám đốc tin tưởng là quân tiên phong đi trước, nắm vị trí quan trọng của công cuộc chống dịch từ Đà Nẵng, Bắc Ninh, Bắc Giang, Sài Gòn, Tây Nam Bộ… Tinh thần đó góp phần vào thành công chung của công cuộc chống dịch.

Trong hoạt động chuyên môn, A9 là đơn vị có nhiều nỗ lực trong nghiên cứu khoa học, thực hiện nhiều đề tài cấp cơ sở, cấp Bộ Y tế, hợp tác quốc tế, có nhiều đề tài thành công, có đóng góp lớn cho hệ thống.

Đặc biệt trong đào tạo, A9 là đơn vị phối hợp chặt chẽ với Đại học Y Hà Nội và Bộ môn Hồi sức cấp cứu đào tạo ra lớp lớp các bác sĩ trẻ phục vụ cho chuyên ngành hồi sức cấp cứu.

Là lá cờ đầu của hệ thống y tế, Khoa Cấp cứu A9 - Bệnh viện Bạch Mai đã thực hiện tốt nhiệm vụ đào tạo và chỉ đạo tuyến, chuyển giao nhiều kỹ thuật tiên tiến cho các tuyến dưới như các kỹ thuật can thiệp đường thở, cấp cứu ngừng tuần hoàn, hạ thân nhiệt, lọc máu, tiêu sợi huyết cho bệnh nhân đột quỵ… Nhờ đó, hệ thống hồi sức cấp cứu tuyến dưới đã phát triển, nhiều bệnh nhân nặng đã được xử lý ngay tại cơ sở mà không cần chuyển lên tuyến trên.

Tôi thấy mình may mắn khi được làm nghề mình yêu thích, được tham gia đào tạo, được đi khắp đất nước Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới, đóng góp cho sự phát triển của hệ thống.

PV: Với tâm huyết và trải nghiệm 34 năm gắn bó, đóng góp cho chuyên ngành hồi sức cấp cứu, điều trăn trở với bác sĩ hiện nay là gì?

PGS.TS Nguyễn Văn Chi: Suốt 34 năm làm việc, tôi chỉ có một mong muốn được làm lâm sàng, làm chuyên môn, chưa từng mảy may nghĩ đến việc chuyển công tác (dù trong lúc khó khăn nhất). Bạch Mai như là máu, là thịt, là ngôi nhà thứ 2 của tôi.

Ai cũng có giai đoạn gặp khó khăn trong nghề. Tôi là người kiên trì, nỗ lực, biết cách xác định mục tiêu, xây dựng lộ trình một cách kiên trì, quyết liệt nên khi có những khó khăn, mình chấp nhận và nỗ lực bình tĩnh vượt qua, không bao giờ nản trí.

Hiện tại, hệ thống cấp cứu ngoại viện của Việt Nam còn thiếu và yếu, mới phục vụ được 10-20% nhu cầu của người dân. Hệ thống cấp cứu tại bệnh viện thì quá tải: lượng bệnh nhân đông, cơ sở vật chất chật chội, phương tiện còn thiếu hụt, cơ chế chính sách còn nhiều bất cập…

Là người kế thừa từ các bậc thầy đi trước, tôi mong muốn xây dựng hệ thống cấp cứu tốt hơn nữa, có đủ nguồn lực về mặt tài chính, có một cơ sở vật chất tốt, điều kiện trang thiết bị, điều kiện tốt về con người để chăm sóc tốt cho bệnh nhân, đủ chính sách để nhân viên y tế yên tâm cống hiến, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe cho nhân dân.