Bệnh hô hấp gia tăng khi thời tiết chuyển mùa

Các bệnh lý hô hấp như viêm phổi, viêm tiểu phế quản, hen phế quản... là những nguyên nhân thường gặp khiến trẻ phải đi khám và nhập viện. Nguy cơ bệnh nặng cao hơn ở trẻ sơ sinh, trẻ dưới 2 tuổi, trẻ sinh non hoặc có bệnh lý nền.

Theo TS.BS Nguyễn Thành Nam - Giám đốc Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai, hệ hô hấp của trẻ nhỏ chưa phát triển hoàn thiện. Đường thở của trẻ, đặc biệt trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, có kích thước hẹp nên chỉ cần tình trạng phù nề, tăng tiết dịch nhầy hoặc co thắt đường thở cũng có thể khiến việc lưu thông không khí bị ảnh hưởng đáng kể.

Khi nhiễm các virus đường hô hấp như RSV hoặc cúm, một số trẻ có thể diễn biến từ các triệu chứng ban đầu tương đối nhẹ sang viêm tiểu phế quản, viêm phổi hoặc suy hô hấp.

RSV và cúm mùa: Không giống nhau nhưng đều có thể gây biến chứng

RSV là một trong những nguyên nhân phổ biến gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ nhỏ. Trẻ thường khởi đầu với các triệu chứng giống cảm lạnh như sổ mũi, nghẹt mũi, ho, sốt nhẹ. Sau đó, bệnh có thể tiến triển với khò khè, thở nhanh và khó thở.

Theo TS.BS Nguyễn Thành Nam, khi RSV gây viêm các tiểu phế quản, đường thở nhỏ có thể bị phù nề, tăng tiết dịch nhầy và hẹp lại. Trẻ vì thế có thể xuất hiện tình trạng khò khè, thở nhanh, co kéo lồng ngực và khó khăn khi bú hoặc ăn.

Trong khi đó, cúm mùa thường khởi phát đột ngột với sốt, ho, đau họng, đau đầu, đau mỏi cơ thể và mệt mỏi. Ở trẻ nhỏ, cúm cũng có thể gây nôn, tiêu chảy hoặc bỏ ăn, bỏ bú.

Cả RSV và cúm đều có thể gây biến chứng viêm phổi, suy hô hấp; cúm còn có thể gây các biến chứng ngoài phổi trong một số trường hợp. Vì vậy, phụ huynh không nên chỉ dựa vào mức độ sốt để đánh giá bệnh nặng hay nhẹ.

Đừng chỉ nhìn vào nhiệt độ: Hãy quan sát nhịp thở của trẻ

Một trong những dấu hiệu quan trọng cần được phụ huynh chú ý là nhịp thở và mức độ gắng sức khi thở của trẻ.

Khi trẻ bị tổn thương đường hô hấp dưới, cơ thể có thể đáp ứng bằng cách tăng nhịp thở. Phụ huynh có thể quan sát lồng ngực hoặc bụng của trẻ và đếm số lần trẻ thở trong một phút, tốt nhất khi trẻ bình tĩnh hoặc đang ngủ.

Nếu trẻ thở nhanh hơn bình thường theo lứa tuổi, đặc biệt kèm theo các dấu hiệu như co kéo lồng ngực, phập phồng cánh mũi, khò khè hoặc tím tái, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Thở rút lõm lồng ngực là một dấu hiệu đáng lưu ý. Khi đó, mỗi lần trẻ hít vào, vùng dưới xương sườn hoặc giữa các xương sườn bị lõm vào rõ rệt. Đây là biểu hiện trẻ đang phải tăng công hô hấp và có nguy cơ suy hô hấp.

Tuy nhiên, phụ huynh không nên tự đánh giá mức độ nặng của bệnh chỉ dựa vào một chỉ số. Bác sĩ cần kết hợp nhịp thở, tình trạng oxy máu, mức độ tỉnh táo, khả năng ăn uống và các dấu hiệu lâm sàng khác để đưa ra quyết định điều trị.

Những dấu hiệu nào cần đưa trẻ đi cấp cứu?

Theo chuyên gia Bệnh viện Bạch Mai, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như:

Khó thở rõ: trẻ thở nhanh, thở gắng sức, rút lõm lồng ngực, phập phồng cánh mũi hoặc rên khi thở.

Tím tái: môi, lưỡi hoặc da chuyển màu xanh tím.

Rối loạn ý thức: trẻ li bì, khó đánh thức, đáp ứng kém hoặc kích thích bất thường.

Bỏ bú, không thể uống: đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ; trẻ có dấu hiệu mất nước hoặc nôn nhiều.

Ngừng thở hoặc thở bất thường: có những khoảng ngừng thở, thở ngắt quãng hoặc tình trạng khó thở tăng nhanh.

Co giật hoặc sốt kèm tình trạng toàn thân bất thường.

Với trẻ sơ sinh, trẻ sinh non hoặc trẻ có bệnh nền tim phổi, phụ huynh cần đặc biệt thận trọng vì bệnh có thể diễn biến nhanh và biểu hiện ban đầu đôi khi không điển hình.

Chủ động phòng bệnh từ sớm

Phòng ngừa vẫn là giải pháp quan trọng để giảm nguy cơ mắc và biến chứng do các bệnh hô hấp.

Với cúm mùa, trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên có thể được tiêm vaccine cúm theo khuyến cáo. Vaccine cúm cần được tiêm nhắc lại định kỳ vì virus cúm biến đổi theo thời gian và khả năng bảo vệ của vaccine giảm dần.

Đối với RSV, hiện đã có các biện pháp dự phòng miễn dịch cho một số nhóm đối tượng, tùy theo khuyến cáo và khả năng tiếp cận tại từng quốc gia, cơ sở y tế. Trong đó có vaccine RSV dành cho phụ nữ mang thai ở những thời điểm phù hợp và các kháng thể đơn dòng dự phòng cho trẻ thuộc nhóm chỉ định. Phụ huynh cần trao đổi với bác sĩ để lựa chọn biện pháp phù hợp với tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ của trẻ.

Bên cạnh đó, các biện pháp đơn giản như rửa tay thường xuyên, hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người đang mắc bệnh hô hấp, giữ môi trường sống thông thoáng và tuyệt đối không để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá cũng góp phần giảm nguy cơ nhiễm bệnh.

Đặc biệt, không tự ý sử dụng kháng sinh cho trẻ. Kháng sinh không có tác dụng điều trị virus như RSV hay cúm và chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ, chẳng hạn khi có bằng chứng hoặc nghi ngờ nhiễm khuẩn cần điều trị.