Tại Hội thảo khoa học “Cập nhật thực hành điều trị các bệnh lý tiêu hóa: Vai trò của Probiotics trong điều trị H. pylori và IBS” do Viện Tiêu hóa, Bệnh viện Bạch Mai tổ chức dưới sự chủ trì của PGS.TS.BS Nguyễn Công Long, Viện trưởng Viện Tiêu hóa, các chuyên gia nhấn mạnh việc sử dụng probiotics cần dựa trên bằng chứng khoa học và phù hợp từng tình huống lâm sàng.

Không phải cứ rối loạn tiêu hóa là dùng men vi sinh

Đau bụng, tiêu chảy, táo bón hoặc sử dụng kháng sinh là những lý do phổ biến khiến nhiều người tìm đến men vi sinh. Không ít người cho rằng đây là sản phẩm lành tính và có thể dùng càng nhiều càng tốt.

Tuy nhiên, probiotics là các vi sinh vật sống và lợi ích mang tính đặc hiệu theo từng chủng. Một chủng có thể có tác dụng trong một tình huống nhất định nhưng không đồng nghĩa mọi chế phẩm probiotics đều mang lại hiệu quả tương tự.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Công Long, sử dụng probiotics không phù hợp có thể không mang lại lợi ích, làm tăng chi phí và ở một số nhóm người bệnh còn tiềm ẩn nguy cơ. Do đó, khi có triệu chứng tiêu hóa, người bệnh cần xác định nguyên nhân trước khi lựa chọn sản phẩm.

Điều trị H. pylori: Men vi sinh chỉ có vai trò hỗ trợ

Tiệt trừ Helicobacter pylori (H. pylori) thường cần phối hợp nhiều loại thuốc theo phác đồ. Trong quá trình điều trị, một số người bệnh có thể gặp buồn nôn, đầy bụng, rối loạn vị giác hoặc tiêu chảy, ảnh hưởng đến khả năng tuân thủ.

ThS.BSNT Lã Diệu Hương, Viện Tiêu hóa, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết probiotics không thể thay thế phác đồ tiệt trừ H. pylori.

Một số nghiên cứu cho thấy một số chủng probiotics có thể góp phần giảm một số tác dụng không mong muốn trong quá trình điều trị và hỗ trợ khả năng tuân thủ. Tuy nhiên, bằng chứng chưa đồng nhất và hiệu quả phụ thuộc vào từng chủng.

Nếu được bác sĩ chỉ định bổ sung probiotics, người bệnh cần sử dụng đúng loại, thời điểm và thời gian theo hướng dẫn. Không tự ý ngừng kháng sinh hoặc thay thế thuốc điều trị bằng men vi sinh.

Hội chứng ruột kích thích: Không có một loại men cho mọi người bệnh

Hội chứng ruột kích thích (IBS) là rối loạn tương tác não - ruột, thường biểu hiện bằng đau bụng tái diễn kèm thay đổi số lần đi ngoài hoặc hình thái phân.

Theo BSCKII Nguyễn Ánh Dương, Viện Tiêu hóa, IBS có nhiều thể bệnh như tiêu chảy, táo bón và thể hỗn hợp. Vì vậy, sử dụng một loại men vi sinh cho tất cả người bệnh là không phù hợp.

Với IBS thể tiêu chảy, một số chủng probiotics đã được nghiên cứu và cho thấy khả năng cải thiện một số triệu chứng ở một bộ phận người bệnh. Tuy nhiên, hiệu quả mang tính đặc hiệu theo từng chủng, không thể suy rộng cho tất cả chế phẩm.

Với IBS thể táo bón, chất xơ hòa tan như psyllium có thể được cân nhắc. Việc bổ sung chất xơ nên thực hiện từ từ để hạn chế đầy bụng, chướng hơi.

Bên cạnh triệu chứng tiêu hóa, các yếu tố tâm lý - xã hội và hoạt động của trục não - ruột cũng có vai trò trong IBS. Kiểm soát lo âu, căng thẳng khi cần thiết có thể góp phần cải thiện triệu chứng và chất lượng cuộc sống.

Trẻ em và người bệnh nguy cơ cao cần thận trọng

Một số chủng probiotics đã được nghiên cứu ở trẻ em trong những chỉ định cụ thể, trong đó có Saccharomyces boulardii trong một số tình huống liên quan đến tiêu chảy. Tuy nhiên, hiệu quả và độ an toàn phụ thuộc vào từng chủng, chỉ định và tình trạng của trẻ.

Probiotics cũng cần đặc biệt thận trọng ở người lớn và trẻ em suy giảm miễn dịch nặng, người đang điều trị hồi sức tích cực, nhiễm trùng huyết nặng hoặc có tình trạng toàn thân nghiêm trọng.

Ở những nhóm nguy cơ cao, việc sử dụng probiotics cần có chỉ định và theo dõi của bác sĩ bởi các biến cố hiếm gặp nhưng có thể nghiêm trọng, như nhiễm khuẩn hoặc nhiễm nấm huyết liên quan đến vi sinh vật trong chế phẩm.

Men đắt tiền, nhiều chủng chưa chắc hiệu quả hơn

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Công Long, thị trường hiện có nhiều chế phẩm probiotics với thành phần và mức giá khác nhau. Tuy nhiên, sản phẩm giá cao hoặc chứa nhiều chủng không đồng nghĩa với hiệu quả tốt hơn.

Điều quan trọng là chế phẩm có dữ liệu khoa học phù hợp với bệnh lý, chỉ định và đối tượng sử dụng. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về sự cần thiết, lợi ích dự kiến và chi phí trước khi sử dụng.

Probiotics có thể là biện pháp hỗ trợ hữu ích trong một số tình huống, nhưng không phải giải pháp chung cho mọi rối loạn tiêu hóa. Khi có triệu chứng kéo dài hoặc bất thường, người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, tránh sử dụng sản phẩm không cần thiết.