Nội dung này được TS.BS. Vũ Thị Thanh, Quyền Trưởng khoa Dinh dưỡng lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, chia sẻ qua báo cáo “Liệu pháp dinh dưỡng cho bệnh nhân đột quỵ”, tại phiên 34: Quản lý chất lượng khám, chữa bệnh, Hội nghị Khoa học Quốc tế Bệnh viện Bạch Mai lần thứ 34, sáng 7/11.

Dinh dưỡng cần được quan tâm ngay từ giai đoạn cấp tính

Theo TS.BS. Vũ Thị Thanh, liệu pháp dinh dưỡng cho người bệnh đột quỵ cần được xây dựng theo từng giai đoạn, căn cứ vào tình trạng bệnh và khả năng phục hồi.

Trong 72 giờ đầu, mục tiêu là bảo vệ niêm mạc ruột, duy trì hoạt động của trục não - ruột, kiểm soát stress oxy hóa và phản ứng viêm. Người bệnh được ưu tiên nuôi dưỡng qua đường tiêu hóa sớm, trong vòng 24-48 giờ đầu nếu phù hợp. Nhu cầu năng lượng khoảng 20-25 kcal/kg/ngày, protein 1,2-1,5 g/kg/ngày; đồng thời cần tránh nuôi dưỡng quá mức trong tuần đầu tiên.

Từ ngày thứ 4 đến tuần thứ 4, chế độ dinh dưỡng được điều chỉnh nhằm đáp ứng nhu cầu phục hồi chức năng và tái tạo tế bào thần kinh. Năng lượng tăng dần lên 25-30 kcal/kg/ngày tùy mức độ vận động; protein duy trì 1,2-1,5 g/kg/ngày, có thể tăng đến 1,7 g/kg/ngày ở người bệnh có loét ép hoặc tình trạng dị hóa nặng.

Ở giai đoạn phục hồi lâu dài, chế độ ăn tiếp tục được cá thể hóa theo mức tiêu hao năng lượng và khả năng vận động. Người bệnh cần được cung cấp đủ protein chất lượng cao, phân bổ hợp lý trong các bữa ăn, kết hợp rau xanh, quả mọng, các loại hạt, dầu ô-liu và cá béo theo nguyên lý chế độ ăn MIND hoặc Mediterranean.

Kiểm soát rối loạn nuốt, phòng nguy cơ viêm phổi hít

Một vấn đề đặc biệt quan trọng ở người bệnh đột quỵ là rối loạn nuốt. Tình trạng này có thể khiến thức ăn hoặc chất lỏng đi vào đường hô hấp, làm tăng nguy cơ viêm phổi hít và các biến chứng nguy hiểm.

Theo báo cáo, việc chuyển từ nuôi dưỡng qua ống sonde sang ăn đường miệng cần được thực hiện từng bước, sau khi người bệnh được đánh giá khả năng nuốt bằng các công cụ phù hợp như V-VST.

Bên cạnh đó, hệ thống phân loại kết cấu thức ăn IDDSI với các mức từ 0 đến 7 được áp dụng để lựa chọn độ đặc của chất lỏng và độ mềm của thức ăn phù hợp với từng mức độ rối loạn nuốt. Việc sử dụng chất làm đặc đúng cách giúp tăng độ an toàn khi ăn uống, đồng thời bảo đảm cung cấp đủ dinh dưỡng.

Tại Bệnh viện Bạch Mai, các chế độ ăn dành cho người bệnh rối loạn nuốt nội trú đã được xây dựng với 9 ký hiệu. Bệnh viện cũng phát triển thực đơn và hướng dẫn sử dụng dụng cụ đo độ mặn, độ nhớt nhằm kiểm soát chất lượng khẩu phần ăn.

Cá thể hóa dinh dưỡng, hỗ trợ phục hồi lâu dài

Báo cáo cũng đề cập vai trò của một số dưỡng chất đối với sức khỏe thần kinh như omega-3 (DHA, EPA), choline, phospholipid và các vitamin nhóm B, D3, C, E. Bên cạnh đó, duy trì hệ vi sinh đường ruột thông qua chế độ ăn phù hợp, thực phẩm lên men và probiotic cũng được đề cập trong chiến lược hỗ trợ trục não - ruột.

Theo chuyên gia, không có một chế độ dinh dưỡng chung phù hợp với tất cả người bệnh đột quỵ. Việc xây dựng khẩu phần cần căn cứ vào nhu cầu năng lượng, khả năng nuốt, tình trạng vận động và mức độ phục hồi của từng người.

Dinh dưỡng không thay thế các phương pháp điều trị hay phục hồi chức năng sau đột quỵ, nhưng là một mắt xích quan trọng trong chăm sóc toàn diện. Sự phối hợp giữa đội ngũ y tế, người bệnh và gia đình trong thực hiện chế độ ăn phù hợp sẽ góp phần hạn chế biến chứng, nâng cao hiệu quả phục hồi và cải thiện chất lượng cuộc sống.