Máy tạo nhịp tim là gì và có vai trò ra sao?

PV: Thưa ThS. Mai Thị Huyền, máy tạo nhịp tim là gì và đóng vai trò như thế nào trong điều trị rối loạn nhịp tim?

ThS. ĐD Mai Thị Huyền: Máy tạo nhịp tim là thiết bị được cấy vào cơ thể người bệnh nhằm điều trị các rối loạn nhịp tim, chủ yếu là nhịp tim chậm hoặc những rối loạn nhịp nguy hiểm. Tùy từng loại, máy có thể tạo nhịp, tái đồng bộ tim hoặc sốc điện phá rung khi cần thiết.

Thiết bị gồm hai phần chính:

Bộ phát xung (bộ vi xử lý): Đóng vai trò như “bộ não”, giúp phát và điều chỉnh nhịp tim phù hợp với nhu cầu của cơ thể.

Dây điện cực: Có nhiệm vụ dẫn truyền xung điện từ máy đến cơ tim.

PV: Những loại máy tạo nhịp tim nào đang được sử dụng phổ biến hiện nay?

ThS. ĐD Mai Thị Huyền: Từ chiếc máy đầu tiên ra đời năm 1958, đến nay máy tạo nhịp đã có nhiều cải tiến. Các loại phổ biến gồm:

Máy một buồng (AAI, VVI/VVIR).

Máy hai buồng (DDD/DDDR).

Máy tái đồng bộ tim (CRT, CRT-D).

Máy phá rung tự động (ICD).

Máy tạo nhịp không dây (leadless - MICRA).

Những ai cần được cấy máy tạo nhịp tim?

PV: Những trường hợp nào sẽ được bác sĩ chỉ định cấy máy, thưa chị?

ThS. ĐD Mai Thị Huyền: Một số chỉ định thường gặp gồm

Block nhĩ - thất độ II cao hoặc độ III mạn tính có triệu chứng.

Hội chứng suy nút xoang có triệu chứng.

Ngất do vô tâm thu kéo dài.

Một số trường hợp suy tim, bệnh cơ tim phì đại hoặc mất đồng bộ thất (chỉ định CRT/CRT-D).

Chuẩn bị trước khi cấy máy: người bệnh cần làm gì?

PV: Trước thủ thuật, người bệnh cần chuẩn bị ra sao và vai trò của điều dưỡng là gì?

ThS. ĐD Mai Thị Huyền: Điều dưỡng đóng vai trò rất quan trọng, không chỉ hỗ trợ kỹ thuật mà còn tư vấn, trấn an tâm lý cho người bệnh.

Người bệnh sẽ được:

Đánh giá toàn trạng: Khai thác tiền sử bệnh, dị ứng, tình trạng dùng thuốc chống đông.

Hoàn tất thủ tục: Hồ sơ bệnh án, giấy cam kết.

Tư vấn: Giải thích rõ mục đích, lợi ích, nguy cơ và quy trình cấy máy, giúp người bệnh yên tâm hơn.

PV: Phòng ngừa nhiễm khuẩn được thực hiện thế nào?

ThS. ĐD Mai Thị Huyền: Phòng nhiễm khuẩn là yêu cầu bắt buộc. Người bệnh được hướng dẫn tắm bằng dung dịch sát khuẩn (như chlorhexidine) trước thủ thuật. Ngoài ra:

Sát khuẩn vùng cổ - ngực - vai trước mổ.

Sử dụng kháng sinh dự phòng theo chỉ định.

Điều trị triệt để các ổ nhiễm trùng sẵn có; nếu cần có thể trì hoãn thủ thuật.

PV: Sau khi cấy máy, người bệnh sẽ được theo dõi như thế nào?

ThS. ĐD Mai Thị Huyền: Trong 24-48 giờ đầu, người bệnh được theo dõi sát các chỉ số sinh tồn như mạch, huyết áp, nhịp thở, SpO₂, nhiệt độ. Đồng thời ghi điện tâm đồ, chụp X-quang để kiểm tra vị trí dây điện cực và hoạt động của máy.

PV: Những biến chứng có thể gặp khi cấy máy tạo nhịp?

ThS. ĐD Mai Thị Huyền: Biến chứng sau cấy máy được chia thành ba nhóm:

Liên quan thủ thuật: Chảy máu, tụ máu, tràn khí hoặc tràn máu màng phổi.

Liên quan thiết bị: Tuột hoặc gãy dây điện cực, kích thích cơ hoành, hội chứng máy tạo nhịp.

Nhiễm trùng thiết bị: Tỷ lệ khoảng 1-2%, biểu hiện bằng sưng, đỏ, đau, chảy mủ hoặc sốt; cần phát hiện sớm để xử trí kịp thời.

Sinh hoạt và vận động sau khi đặt máy

PV: Người bệnh cần lưu ý gì trong vận động và sinh hoạt hằng ngày?

ThS. ĐD Mai Thị Huyền: Trong thời gian nằm viện: Cố định tay bên cấy máy trong 24-48 giờ đầu.

3 tuần đầu sau xuất viện: Không nâng tay bên cấy quá vai, không mang vật nặng trên 4kg.

Sau 4 tuần: Có thể trở lại sinh hoạt, lao động bình thường; tuy nhiên cần tránh vận động mạnh, thể thao đối kháng hoặc dùng tay bên cấy máy quá sức.

Về sinh hoạt tại nhà, người bệnh cần giữ khô vết mổ trong 5-7 ngày, theo dõi các dấu hiệu bất thường và tái khám đúng hẹn. Khi sử dụng thiết bị điện tử, nên giữ khoảng cách an toàn với các thiết bị có từ trường mạnh và luôn mang theo thẻ nhận dạng máy tạo nhịp.

PV: Thông điệp chị muốn gửi đến người bệnh và gia đình là gì?

ThS. ĐD Mai Thị Huyền: Thông điệp của chúng tôi là: “Chăm sóc tim - chạm đến trái tim”. Điều dưỡng không chỉ chăm sóc bằng kỹ thuật mà còn bằng sự đồng hành, lắng nghe và hướng dẫn. Khi hiểu rõ về máy tạo nhịp và tuân thủ tái khám định kỳ (3-12 tháng/lần), người bệnh hoàn toàn có thể sống khỏe mạnh, an toàn và chủ động với thiết bị này.

PV: Xin cảm ơn ThS. ĐD Mai Thị Huyền về những chia sẻ hữu ích!