Nghịch lý của sự “dễ dàng”

Chúng ta đang đối mặt với một thực tế trái ngược. Tăng huyết áp là bệnh lý có công cụ tầm soát đơn giản, phác đồ điều trị đã quá rõ ràng, thậm chí thuốc đã phổ cập ở mọi tuyến y tế. Thế nhưng, dữ liệu từ nghiên cứu STEPS năm 2021 của Bộ Y tế cho thấy một bức tranh khác: Tỷ lệ mắc bệnh tăng từ 18,9% (2015) lên 26,2% (2021). Nghĩa là cứ 4 người trưởng thành Việt Nam, lại có 1 người mang bệnh. Trong khi đó, chỉ chưa đầy 1/4 số người bệnh thực sự được quản lý điều trị bài bản.

Theo GS.TS Nguyễn Lân Việt, khoảng cách giữa hướng dẫn điều trị và kết quả thực tế không nằm ở việc chúng ta thiếu thuốc mà nằm ở sự "trì trệ" trong thực hành lâm sàng. Những đơn thuốc được duy trì từ năm này qua năm khác mà không được điều chỉnh theo đáp ứng của người bệnh, hay việc xem nhẹ vai trò của y tế cơ sở trong việc sàng lọc sớm chính là những "lỗ hổng" khiến căn bệnh này chưa được khống chế như kỳ vọng.

Tại sao Hàn Quốc, Canada hay Slovakia có thể đưa tỷ lệ kiểm soát huyết áp lên mức đáng ngưỡng mộ? Nhìn vào kinh nghiệm quốc tế, GS.TS Nguyễn Lân Việt chỉ rõ: đó không phải là phép màu. Sự thành công của họ đến từ cách tổ chức hệ thống y tế hướng về người bệnh. Thay vì chỉ trông chờ vào bác sĩ chuyên khoa tại các bệnh viện tuyến trên, họ đã chủ động mở rộng mạng lưới tầm soát. Việc huy động nguồn lực từ các cơ sở y tế địa phương và tích hợp quản lý sức khỏe vào môi trường làm việc đã tạo ra những "cánh tay nối dài" hiệu quả. Tại Slovakia, việc đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật đo và tư vấn cho đội ngũ y tế tại chỗ đã tạo nên cú lội ngược dòng ngoạn mục: nâng tỷ lệ kiểm soát từ 46% (năm 2019) lên 74% (năm 2023). 

Chiến lược “5Đ”: Để những hướng dẫn không nằm trên giấy

Hướng tới mục tiêu hơn 50% người bệnh đạt huyết áp mục tiêu vào năm 2030, GS.TS Nguyễn Lân Việt nhấn mạnh chiến lược "5Đ" - một khung làm việc tinh gọn nhưng đầy đủ, đòi hỏi tính kỷ luật cao từ cả thầy thuốc và người bệnh:

Đo huyết áp chính xác: Đây là bước tiền đề. Sai số từ kỹ thuật đo là nguyên nhân gây nhiễu trong chẩn đoán.

Đánh giá toàn diện: Không chỉ đo con số, cần nhìn nhận nguy cơ tim mạch và bệnh đồng mắc của người bệnh để có cái nhìn tổng thể.

Điều trị cá thể hóa: Thay vì áp đặt một phác đồ chung, việc điều trị phải được tinh chỉnh theo thể trạng từng cá nhân.

Theo dõi đáp ứng: Bác sĩ cần chủ động điều chỉnh phác đồ ngay khi người bệnh không đạt mục tiêu, chấm dứt tình trạng trì trệ điều trị.

Đầy đủ tuân thủ: Đây là mắt xích cuối cùng và quan trọng nhất. Người bệnh không thể kiểm soát huyết áp nếu không có sự đồng hành, giáo dục và giám sát chặt chẽ từ bác sĩ, điều dưỡng.

Sự thay đổi cần bắt đầu từ tính nhất quán

GS.TS Nguyễn Lân Việt đã khép lại bài báo cáo bằng một thông điệp mang tính định hướng: Thành công trong quản lý tăng huyết áp không phụ thuộc vào việc chúng ta có bao nhiêu hướng dẫn, mà nằm ở khả năng biến những hướng dẫn đó thành thực hành nhất quán mỗi ngày.

Tại Bệnh viện Bạch Mai, chúng tôi không chỉ coi tăng huyết áp là một bệnh lý cần điều trị bằng thuốc, mà là một hành trình chăm sóc đòi hỏi sự phối hợp liên chuyên khoa và sự kết nối giữa bệnh viện với cộng đồng. Bài toán kiểm soát huyết áp tại Việt Nam không thể giải bằng nỗ lực đơn lẻ, mà cần một hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe mà ở đó, mỗi đơn vị y tế và mỗi người dân đều là một mắt xích chủ động.

Đừng để tăng huyết áp là "kẻ giết người thầm lặng". Hãy chủ động kiểm soát ngay hôm nay, vì sức khỏe của chính bạn và gia đình./.