PPI - nhóm thuốc được sử dụng phổ biến

PPI là một trong những nhóm thuốc được kê đơn nhiều nhất tại Hoa Kỳ với gần 10% dân số từng sử dụng. Trong 20 năm qua, tỷ lệ dùng PPI để điều trị các bệnh lý phổ biến như trào ngược dạ dày - thực quản, loét dạ dày - tá tràng, nhiễm Helicobacter pylori, loét do thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) và viêm thực quản trợt đã gần như tăng gấp đôi.

Tuy nhiên, việc sử dụng kéo dài không cần thiết có thể dẫn đến nhiều nguy cơ bất lợi như nhiễm trùng, gãy xương, bệnh thận hoặc thiếu hụt vi chất, do đó việc đánh giá lại chỉ định điều trị định kỳ là hết sức cần thiết.

Xu hướng sử dụng PPI gia tăng

Dữ liệu từ Chương trình Khảo sát Sức khỏe và Dinh dưỡng Quốc gia Hoa Kỳ (NHANES) cho thấy tỷ lệ sử dụng PPI ở người trưởng thành không nhập viện đã tăng từ 4,1% năm 1999 lên 8,6% năm 2018. Mức tăng cao nhất ghi nhận ở nhóm người bệnh trên 55 tuổi.

PPI cũng được kê đơn nhiều hơn ở nữ giới, người da trắng không phải gốc Tây Ban Nha và những người có chỉ số khối cơ thể (BMI) cao. Ngoài ra, tỷ lệ sử dụng thuốc cao hơn ở nhóm có thu nhập cao, trong khi nhóm trên 55 tuổi có thu nhập thấp lại là đối tượng sử dụng nhiều nhất.

Hình ảnh chỉ có tính chất minh hoạ

Lo ngại về việc sử dụng PPI không hợp lý

Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy tình trạng kê đơn PPI chưa phù hợp vẫn khá phổ biến. Tại một số khu vực, có tới 95% đơn thuốc không có chỉ định rõ ràng, khoảng 75% được kê ở liều cao, và 20% sử dụng kéo dài không cần thiết.

Bên cạnh đó, các tương tác thuốc tiềm tàng với PPI cũng được ghi nhận ở khoảng 33% người bệnh, phổ biến nhất ở những trường hợp dùng đồng thời với atorvastatin hoặc clopidogrel. Trong thực hành lâm sàng, PPI đường uống chiếm khoảng 70% đơn thuốc, trong đó omeprazol và esomeprazol là hai hoạt chất được sử dụng nhiều nhất.

Xu hướng “xuống thang” trong điều trị

Trước thực trạng trên, năm 2022, Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ đã cập nhật hướng dẫn thực hành lâm sàng, khuyến cáo cần đánh giá định kỳ việc sử dụng PPI và cân nhắc giảm liều hoặc ngừng thuốc khi không còn chỉ định phù hợp.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí JAPhA Practice Innovation năm 2025 của Hill và cộng sự đã đánh giá hiệu quả của mô hình can thiệp giảm liều PPI có sự tham gia của dược sĩ thông qua mô hình chia sẻ quyết định chung với người bệnh. Trong nghiên cứu trên 50 bệnh nhân ngoại trú đang dùng PPI liều cao hoặc không có chỉ định kéo dài, 66% người bệnh đồng ý tham gia chương trình giảm liều. Kết quả cho thấy 82% người bệnh ngừng được thuốc sau 3 tuần, và 91% vẫn duy trì việc ngừng thuốc sau 1 năm theo dõi.

Mặc dù quy mô nghiên cứu còn hạn chế, kết quả bước đầu cho thấy các can thiệp giảm liều có sự tham gia của dược sĩ có thể góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng PPI hợp lý, hạn chế tình trạng kê đơn không cần thiết.

Danh mục PPI đang sử dụng tại Bệnh viện Bạch Mai

Hiện nay, một số thuốc PPI có trong danh mục thuốc của Bệnh viện Bạch Mai gồm: Esomeprazol 20-40 mg (Nexium, Nexium MUPS, Solezol, Haxium) và Pantoprazol 40 mg (Pantoloc, Ulceron, Pantoloc I.V).

Các chuyên gia khuyến cáo việc sử dụng PPI cần dựa trên chỉ định rõ ràng, liều phù hợp và thời gian điều trị hợp lý, đồng thời đánh giá định kỳ để tránh lạm dụng thuốc, bảo đảm hiệu quả điều trị và an toàn cho người bệnh.

Nguồn:
https://www.uspharmacist.com/article/prescribing-and-deprescribing-of-proton-pump-inhibitors