Khi những "cánh cửa" trong tim gặp sự cố

Tim có bốn van, hoạt động như những "cánh cửa" một chiều, điều tiết dòng máu qua các buồng tim. Van hai lá và van ba lá kiểm soát dòng máu từ tâm nhĩ xuống tâm thất; van động mạch chủ và van động mạch phổi giúp đưa máu từ tim đến các cơ quan và phổi.

Bệnh van tim thường biểu hiện dưới ba dạng: hẹp van, khi van không mở đủ rộng làm cản trở dòng máu; hở van, khi van đóng không kín khiến máu trào ngược; hoặc vừa hẹp vừa hở trên cùng một van.

Nguyên nhân gây bệnh khá đa dạng. Ở người trẻ, di chứng thấp tim sau nhiễm liên cầu khuẩn vẫn là một nguyên nhân quan trọng. Ở người cao tuổi, bệnh thường liên quan đến quá trình thoái hóa, vôi hóa van. Ngoài ra còn có dị tật bẩm sinh, biến chứng sau nhồi máu cơ tim, viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn và một số bệnh lý toàn thân.

Những tín hiệu cảnh báo suy tim

Khi van tim bị tổn thương, tim phải hoạt động nhiều hơn để duy trì lượng máu cung cấp cho cơ thể. Tình trạng kéo dài có thể làm thay đổi cấu trúc, chức năng các buồng tim và dẫn đến suy tim.

Theo các bác sĩ Viện Tim mạch, giai đoạn đầu, triệu chứng thường xuất hiện khi vận động như mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng gắng sức, khó thở khi đi lại hoặc khi nằm, phải kê cao đầu khi ngủ. Một số người có thể hồi hộp, đánh trống ngực hoặc đau ngực.

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể phù hai chân, gan to, tĩnh mạch cổ nổi. Trường hợp nặng có thể tụt huyết áp, ngất hoặc suy tim cấp.

Siêu âm tim là phương pháp quan trọng để đánh giá mức độ hẹp, hở van và chức năng co bóp của tim, trong đó có phân suất tống máu (EF). Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm điện tâm đồ, X-quang ngực, CT, MRI tim hoặc thông tim.

Điều trị tùy mức độ tổn thương

Mục tiêu điều trị là kiểm soát triệu chứng, rối loạn nhịp và ngăn ngừa hoặc làm chậm tiến triển suy tim.

Tùy tình trạng, bác sĩ có thể sử dụng thuốc lợi tiểu để giảm ứ dịch, thuốc điều trị tăng huyết áp và suy tim, thuốc chẹn beta để kiểm soát nhịp tim hoặc digoxin trong một số trường hợp suy tim, rung nhĩ.

Thuốc chống đông như Warfarin được chỉ định ở những người có nguy cơ hình thành huyết khối, tùy nguyên nhân và tình trạng bệnh, chẳng hạn một số trường hợp rung nhĩ hoặc người mang van cơ học.

Người bệnh cần dùng thuốc đúng đơn, tuyệt đối không tự ý ngừng hoặc thay đổi liều.

Khi tổn thương van nghiêm trọng hoặc điều trị nội khoa không còn đáp ứng, bác sĩ có thể cân nhắc nong van hai lá bằng bóng, phẫu thuật sửa van, thay van cơ học hoặc van sinh học. Một số trường hợp có thể cần can thiệp điều trị rối loạn nhịp.

Theo dõi tại nhà: Đừng bỏ qua những thay đổi nhỏ

Người bệnh nên cân vào một thời điểm cố định mỗi ngày. Nếu cân nặng tăng nhanh, khoảng trên 2 kg trong một tuần, đặc biệt khi kèm phù chân hoặc khó thở tăng, có thể là dấu hiệu cơ thể đang giữ nước. Khi đó cần liên hệ bác sĩ điều trị.

Ngoài cân nặng, nên theo dõi huyết áp, nhịp tim, mức độ phù chân và lượng nước tiểu theo hướng dẫn.

Người dùng Warfarin cần kiểm tra INR đúng lịch và lưu ý các dấu hiệu chảy máu bất thường như chảy máu chân răng, bầm tím dưới da, tiểu máu hoặc đi ngoài phân đen.

Về sinh hoạt, nên hạn chế muối, kiểm soát lượng nước nếu có suy tim theo hướng dẫn của bác sĩ; hạn chế rượu bia, thuốc lá; duy trì vận động nhẹ nhàng như đi bộ nếu được cho phép và tránh gắng sức quá mức. Khi khó thở lúc nằm, có thể kê cao đầu và cần báo bác sĩ nếu triệu chứng mới xuất hiện hoặc tăng lên.

Bệnh van tim có thể bắt đầu bằng những triệu chứng rất nhẹ. Đừng bỏ qua khó thở khi gắng sức, hồi hộp, phù chân hay tăng cân bất thường. Phát hiện sớm và theo dõi đúng cách giúp người bệnh chủ động kiểm soát bệnh, hạn chế biến chứng và duy trì chất lượng cuộc sống.