Thách thức mang tên “tái phát và kháng trị”

U lympho tế bào B lớn lan tỏa (Diffuse Large B-Cell Lymphoma – DLBCL) là thể u lympho không Hodgkin phổ biến nhất, với khoảng 3.500 ca mắc mới mỗi năm tại Việt Nam. Tại Bệnh viện Bạch Mai, số lượng bệnh nhân mắc DLBCL chiếm tỷ lệ đáng kể trong các bệnh lý huyết học ác tính.

PGS.TS Nguyễn Tuấn Tùng - Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cho biết, mặc dù các phác đồ hóa trị chuẩn đã có nhiều tiến bộ, vẫn có khoảng 30–40% bệnh nhân rơi vào tình trạng tái phát hoặc kháng trị, tức không đáp ứng hoặc đáp ứng kém với điều trị ban đầu.

Theo nghiên cứu SCHOLAR-1, nhóm bệnh nhân này trước đây có tiên lượng rất xấu, thời gian sống thêm trung bình chỉ khoảng 6 tháng, tỷ lệ sống sau 1 năm dưới 30%. Đây được coi là “khoảng trống điều trị” mà các phương pháp truyền thống như hóa trị cứu vãn hay ghép tế bào gốc tự thân chưa thể khắc phục triệt để.

Liệu pháp CAR-T: “huấn luyện” tế bào miễn dịch chống ung thư

Tại hội thảo, TS.BS Yvonne Loh (Singapore) và các chuyên gia đã cập nhật những kết quả mới nhất về liệu pháp CAR-T, một hướng điều trị mang tính cá thể hóa cao, sử dụng chính tế bào miễn dịch của người bệnh để tiêu diệt tế bào ung thư.

TS.BS Hàn Viết Trung - Phó Giám đốc Trung tâm Huyết học & Truyền máu, Bệnh viện Bạch Mai cho biết CAR-T không phải là một loại thuốc thông thường mà là một quy trình kỹ thuật tế bào phức tạp, gồm 6 bước chính:

Gạn tách tế bào T từ máu ngoại vi của bệnh nhân (ngừng steroid và hóa trị trước đó 2-4 tuần).

Sản xuất trong phòng thí nghiệm, sử dụng vector virus để tái lập trình tế bào T nhận diện kháng nguyên CD19 trên tế bào ung thư.

Liệu pháp cầu nối, kiểm soát bệnh trong thời gian chờ sản xuất tế bào CAR-T (khoảng 3–4 tuần).

Điều kiện hóa miễn dịch, bằng phác đồ Flu/Cy nhằm tạo môi trường thuận lợi cho tế bào CAR-T hoạt động.

Truyền tế bào CAR-T trở lại cơ thể bệnh nhân.

Theo dõi và kiểm soát phản ứng miễn dịch sau truyền.

Hiệu quả vượt trội qua các nghiên cứu lớn

Các dữ liệu từ những nghiên cứu then chốt như ZUMA-7, ZUMA-1 và TRANSFORM cho thấy hiệu quả nổi bật của CAR-T ở nhóm bệnh nhân DLBCL tái phát sớm hoặc kháng trị.

Theo TS.BS Yvonne Loh, ở nhóm tái phát sớm, liệu pháp CAR-T (Axi-cel) cho tỷ lệ đáp ứng lên tới 85-94%, cao hơn nhiều so với khoảng 35% của ghép tế bào gốc tự thân.

Đáng chú ý, TS.BS Hàn Viết Trung dẫn số liệu từ nghiên cứu ZUMA-1 cho thấy sau 5 năm, vẫn có 42,6% bệnh nhân duy trì lui bệnh hoàn toàn - một kết quả được xem là “đột phá” đối với nhóm bệnh nhân trước đây gần như không còn lựa chọn điều trị hiệu quả.

Một trong những lo ngại lớn của CAR-T là các tác dụng phụ như hội chứng giải phóng cytokine (CRS) và độc tính thần kinh (ICANS). Tuy nhiên, theo TS.BS Yvonne Loh, với quy trình theo dõi và can thiệp hiện đại, tỷ lệ CRS nặng (độ 3 trở lên) chỉ còn khoảng 6%, dù CRS nhẹ có thể gặp ở đa số bệnh nhân.

Việc sử dụng sớm thuốc kháng thể đơn dòng Tocilizumab giúp kiểm soát hiệu quả các phản ứng này, ngay cả ở những bệnh nhân lớn tuổi.

Từ nghiên cứu đến thực tiễn điều trị

Tại hội thảo, các chuyên gia đã chia sẻ nhiều ca lâm sàng thành công, trong đó có trường hợp bệnh nhân 80 tuổi tại Singapore bị u lympho tái phát ở não, sau điều trị CAR-T đã đạt lui bệnh hoàn toàn và phục hồi chức năng nhận thức tốt.

Một trường hợp khác là bệnh nhân Việt Nam sinh năm 1955, kháng trị với nhiều phác đồ trong nước. Thông qua hợp tác chuyên môn giữa Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Würzburg (Đức), bệnh nhân được điều trị CAR-T tại Đức và hiện đang lui bệnh hoàn toàn, tiếp tục được theo dõi tại Bạch Mai.

Mặc dù chi phí CAR-T hiện vẫn còn cao (dao động từ 150.000–500.000 USD tùy quốc gia), song sự phát triển mạnh mẽ của các trung tâm CAR-T tại châu Á đang mở ra kỳ vọng về khả năng tiếp cận rộng rãi hơn trong tương lai.

PGS.TS Nguyễn Tuấn Tùng khẳng định: “Bệnh viện Bạch Mai đang đặt mục tiêu làm chủ toàn bộ quy trình CAR-T, từ gạn tách tế bào, điều trị cầu nối đến hồi sức sau truyền. Thông qua hợp tác quốc tế, chúng tôi hướng tới việc sớm đưa liệu pháp này về Việt Nam, giúp bệnh nhân u lympho kháng trị có thêm cơ hội sống ngay tại quê nhà”.

Các chuyên gia khuyến cáo, người bệnh u lympho không đáp ứng hoặc tái phát sớm sau hóa trị nên chủ động trao đổi với bác sĩ chuyên khoa về khả năng tiếp cận liệu pháp CAR-T hoặc các chương trình nghiên cứu lâm sàng phù hợp.