Một đơn vị máu đến được với người bệnh là kết quả của chuỗi hoạt động liên hoàn: từ người hiến máu, sàng lọc, điều chế, bảo quản, vận chuyển đến chỉ định truyền, cấp phát, kiểm tra tại giường bệnh và theo dõi trong, sau truyền. Chỉ khi toàn bộ chuỗi này vận hành an toàn, người bệnh mới thực sự được bảo vệ.

Trong hệ thống đó, truyền máu tại bệnh viện giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là nơi máu được chỉ định, cấp phát và sử dụng trực tiếp cho người bệnh. Hoạt động này gồm hai trục chính: sử dụng máu trên lâm sàng và cấp phát máu an toàn. Hai yếu tố liên kết chặt chẽ, cùng hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao an toàn cho người bệnh nhận máu.

Truyền máu phải đúng người, đúng thời điểm

Máu là một “thuốc” đặc biệt, có thể cứu sống người bệnh trong cấp cứu chảy máu nặng, phẫu thuật lớn, ghép tạng, sản khoa, ung bướu hay hồi sức tích cực. Tuy nhiên, cũng như mọi phương pháp điều trị khác, truyền máu luôn đi kèm lợi ích và nguy cơ. Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là có máu hay không, mà là người bệnh có thực sự cần truyền máu hay không; cần truyền loại chế phẩm nào; truyền bao nhiêu và theo dõi ra sao.

Theo GS Bryan McNally, chuyên gia cấp cứu và hồi sức chấn thương thuộc Đại học Emory (Hoa Kỳ), trong chấn thương nặng, truyền máu cần được tính đến ngay từ giai đoạn trước viện. Kiểm soát chảy máu sớm, giữ ấm người bệnh và vận chuyển nhanh tới cơ sở điều trị là những yếu tố có ý nghĩa sống còn. Điều này cho thấy truyền máu không chỉ là y lệnh trong bệnh viện, mà là chiến lược điều trị liên hoàn từ hiện trường, xe cấp cứu đến phòng mổ, hồi sức và ngân hàng máu.

Tuy nhiên, ở nhiều trường hợp khác, truyền máu cần đặc biệt thận trọng, nhất là với người cao tuổi, suy tim, suy thận, bệnh phổi hoặc xơ gan. Một số phản ứng liên quan truyền máu có thể xuất hiện sớm, diễn biến nặng và dễ bị nhầm lẫn với các nguyên nhân khác nếu không được theo dõi sát.

Bởi vậy, sử dụng máu trên lâm sàng không chỉ là kê y lệnh truyền máu, mà còn là quá trình đánh giá người bệnh trước truyền, lựa chọn chế phẩm phù hợp, theo dõi trong truyền và phát hiện sớm các phản ứng bất thường.

Cấp phát máu an toàn không chỉ là đúng nhóm ABO

Nhiều người cho rằng chỉ cần truyền đúng nhóm máu ABO và Rh(D) là đủ an toàn. Thực tế, trên bề mặt hồng cầu tồn tại nhiều hệ nhóm máu khác nhau. Sau nhiều lần truyền máu hoặc sau thai kỳ, cơ thể người bệnh có thể hình thành các kháng thể chống lại kháng nguyên “lạ”. Nếu không được phát hiện, các kháng thể này có thể gây tan máu, làm giảm hiệu quả truyền máu hoặc khiến việc tìm máu phù hợp trở nên khó khăn.

Một nghiên cứu tại Bệnh viện Bạch Mai ghi nhận tỷ lệ dương tính với kháng thể bất thường lên tới 10,5%, cao nhất ở nhóm người bệnh Thalassemia và bệnh tự miễn. Điều này cho thấy ở những người bệnh phải truyền máu nhiều lần hoặc có bệnh lý phức tạp, việc sàng lọc kháng thể bất thường là yêu cầu rất quan trọng để bảo đảm an toàn truyền máu.

Bên cạnh đó, nguồn máu hiếm như Rh(D) âm tại Việt Nam còn rất hạn chế. Dù số lượng người bệnh cần truyền nhóm máu này không nhiều, nhưng phần lớn rơi vào tình huống cấp cứu, đòi hỏi ngân hàng máu phải có kế hoạch dự trữ và phối hợp chặt chẽ với các trung tâm máu để đáp ứng kịp thời.

Ngày 26/5/2026, Bệnh viện Bạch Mai sẽ tổ chức Hội nghị khoa học Truyền máu lâm sàng lần thứ nhất với chủ đề “Cấp phát và sử dụng máu an toàn trong bối cảnh đa chuyên khoa”

Cần cách tiếp cận đa chuyên khoa

Theo các chuyên gia, truyền máu tại bệnh viện không thể là công việc riêng của một bộ phận. Bác sĩ lâm sàng quyết định chỉ định truyền máu; điều dưỡng lấy mẫu, kiểm tra và theo dõi tại giường; khoa xét nghiệm và ngân hàng máu thực hiện định nhóm, hòa hợp và lựa chọn chế phẩm phù hợp; trong khi bộ phận quản lý chất lượng và công nghệ thông tin hỗ trợ chuẩn hóa quy trình và cảnh báo nguy cơ.

Chỉ cần một mắt xích xảy ra sai sót, an toàn người bệnh có thể bị ảnh hưởng. Một mẫu máu lấy nhầm, một phản ứng nhẹ không được báo cáo hay một trường hợp phát máu khó không được trao đổi sớm đều có thể làm gia tăng nguy cơ.

Theo PGS.TS Nguyễn Tuấn Tùng - Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, Giám đốc Trung tâm Huyết học và Truyền máu: Khi chất lượng nguồn máu và chế phẩm máu đã có nhiều tiến bộ, trọng tâm an toàn truyền máu cần được mở rộng về phía bệnh viện - nơi máu được chỉ định, cấp phát và sử dụng trực tiếp cho người bệnh. Truyền máu hiện đại cần hướng tới cá thể hóa điều trị, dựa trên bằng chứng lâm sàng và đặt trên nền tảng cấp phát máu an toàn.

Một túi máu đạt chuẩn là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Để đơn vị máu thực sự an toàn khi đi vào cơ thể người bệnh, cần chỉ định đúng, cấp phát đúng, truyền đúng và theo dõi đúng. Vì vậy, truyền máu hiện đại không chỉ cần nguồn máu an toàn, mà còn cần hệ thống quản trị đồng bộ, dữ liệu đầy đủ và sự phối hợp đa chuyên khoa trong toàn bệnh viện.