Hẹp, tắc động mạch chi dưới khiến vết thương khó liền

Khác với các tổn thương ngoài da ở người có tuần hoàn bình thường, vết loét do bệnh động mạch chi dưới xuất phát từ tình trạng hẹp hoặc tắc nghẽn lòng động mạch, chủ yếu do xơ vữa động mạch. Bệnh thường gặp ở người cao tuổi, người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu hoặc có tiền sử hút thuốc lá kéo dài.

Khi dòng máu giàu ô-xy và chất dinh dưỡng đến nuôi chi bị hạn chế, các mô ở bàn chân, đặc biệt là vùng đầu ngón, dễ rơi vào tình trạng thiếu máu. Da và mô dưới da trở nên yếu, chỉ một va chạm hoặc vết xước nhỏ cũng có thể tiến triển thành vết loét lâu liền.

Theo phân loại Rutherford, bệnh động mạch chi dưới có thể diễn tiến từ đau cách hồi khi vận động đến đau khi nghỉ. Ở giai đoạn thiếu máu chi nghiêm trọng, người bệnh có thể xuất hiện các vết loét không liền, mất mô, thậm chí hoại tử các ngón chân.

Nhận diện vết loét do thiếu máu động mạch

Trong thực tế lâm sàng, vết loét do bệnh động mạch chi dưới có thể bị nhầm với loét do suy tĩnh mạch hoặc biến chứng thần kinh ở người bệnh đái tháo đường. Việc xác định đúng nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng, bởi cách điều trị và chăm sóc mỗi loại tổn thương khác nhau.

Các dấu hiệu gợi ý tổn thương do thiếu máu động mạch gồm:

Bàn chân lạnh, da nhợt hoặc tím tái: Người bệnh có thể cảm thấy tê lạnh ở chân; da khô, lông chân thưa hoặc rụng, móng chân khô và giòn. Mạch ở vùng mu chân hoặc cổ chân yếu, thậm chí không bắt được.

Vị trí và đặc điểm vết loét: Tổn thương thường xuất hiện ở đầu các ngón chân hoặc những vị trí chịu tỳ đè. Vết loét có thể sâu, đáy có tổ chức hoại tử màu sẫm.

Đau nhiều: Cơn đau thường rõ rệt và có xu hướng tăng khi kê cao chân, trong khi có thể giảm phần nào khi người bệnh buông chân xuống thấp.

Trong khi đó, loét do suy tĩnh mạch thường xuất hiện quanh vùng cổ chân, đặc biệt là quanh mắt cá, vết loét tương đối nông, bờ không đều và thường ít đau hơn.

Loét do biến chứng thần kinh ở người bệnh đái tháo đường thường xuất hiện ở gan bàn chân, quanh vết loét có lớp chai dày. Do tổn thương thần kinh ngoại biên, người bệnh có thể giảm hoặc mất cảm giác đau tại vùng tổn thương.

Chăm sóc vết loét đúng cách, tránh làm bệnh nặng hơn

Ở người mắc bệnh động mạch chi dưới, chăm sóc vết thương cần được thực hiện thận trọng, đồng thời phải điều trị nguyên nhân gây thiếu máu chi.

Người bệnh cần:

Vệ sinh đúng cách: Rửa sạch tay trước khi chăm sóc vết thương; làm sạch nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý và thay băng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Bảo vệ bàn chân: Sử dụng giày dép mềm, vừa chân; không đi chân đất để hạn chế nguy cơ trầy xước, chấn thương.

Kiểm soát các yếu tố nguy cơ: Tuân thủ điều trị đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và các bệnh lý nền khác theo chỉ định của bác sĩ.

Bỏ thuốc lá: Hút thuốc làm co mạch và là một trong những yếu tố thúc đẩy bệnh động mạch chi dưới tiến triển.

Đặc biệt, người bệnh không tự ý đắp lá, sử dụng thuốc nam, thuốc bắc hoặc rắc bột kháng sinh trực tiếp lên vết loét. Những cách xử trí không phù hợp có thể làm tổn thương mô, che lấp biểu hiện nhiễm trùng và khiến việc điều trị sau đó khó khăn hơn.

Việc bổ sung dinh dưỡng cũng cần được thực hiện phù hợp với tình trạng bệnh và theo hướng dẫn của nhân viên y tế, nhất là ở người bệnh đái tháo đường hoặc có bệnh lý nền khác.

Điều trị bệnh động mạch chi dưới không chỉ dừng ở việc chăm sóc vết loét mà quan trọng là đánh giá và khắc phục tình trạng thiếu máu nuôi chi. Tùy mức độ bệnh, người bệnh có thể được điều trị nội khoa hoặc thực hiện các phương pháp tái thông mạch máu nhằm cải thiện tưới máu, tạo điều kiện cho vết thương liền và hạn chế nguy cơ mất chi.

Các chuyên gia khuyến cáo, người có yếu tố nguy cơ như tuổi cao, đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu hoặc hút thuốc lá kéo dài cần chú ý những thay đổi bất thường ở bàn chân. Khi xuất hiện đau cách hồi, đau khi nghỉ, bàn chân lạnh hoặc vết thương lâu liền, cần đi khám sớm để được đánh giá tuần hoàn chi và điều trị kịp thời.